Η ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΠΡΩΤΟΠΟΡΙΑ
Ο ΜΩΑΜΕΘ Β΄ υπήρξε παραγγελία του θεάτρου SAN CARLO της Νάπολης και θεωρείται η πιο φιλόδοξη και ίσως η καλύτερη από τις ναπολιτάνικες όπερες του συνθέτη. Ο Ροσσίνι, πειραματιζόμενος με πρωτοποριακές δομές, «έσπασε» τους κανόνες του μπελ κάντο, εισάγοντας στοιχεία που ξάφνιασαν το κοινό της εποχής. Ωστόσο, ακριβώς επειδή το έργο ήταν μπροστά από την εποχή του, δεν κατάφερε αρχικά να βρει το κοινό που του άξιζε στη Νάπολη.
ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ
ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΦΩΝΗ ΙΔΙΟΤΗΤΑ ΜΩΑΜΕΘ Β΄ Μπάσος Σουλτάνος των Οθωμανών ΠΑΟΛΟ ΕΡΙΤΣΟ Τενόρος Βενετός διοικητής του Νεγροπόντε ΑΝΝΑ Σοπράνο Κόρη του Ερίτσο ΚΑΛΜΠΟ Μέτζο-σοπράνο (en travesti) Βενετός στρατηγός
ΟΙ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΕΝΟΣ ΕΠΟΥΣ
Για να εξασφαλίσει την επιτυχία του έργου, ο Ροσσίνι αναγκάστηκε να «εξομαλύνει» τα πιο τολμηρά στοιχεία της παρτιτούρας του σε μεταγενέστερες παρουσιάσεις:
Βενετία (1822): Το έργο παρουσιάστηκε στις 22 Δεκεμβρίου, προσαρμοσμένο στις προτιμήσεις του εκεί κοινού.
Παρίσι (1826): Η όπερα μεταφράστηκε στα γαλλικά και μεταμορφώθηκε στην «ΠΟΛΙΟΡΚΙΑ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΟΥ» (Le Siège de Corinthe). Σε αυτή την εκδοχή, η δράση μεταφέρθηκε στην Κόρινθο, ταυτιζόμενη άμεσα με το φιλελληνικό ρεύμα και την Ελληνική Επανάσταση που βρισκόταν τότε σε εξέλιξη.
ΜΑΟΜΕΤΤΟ II: Η ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΤΟΥ ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΕ ΣΤΟ ΠΕΝΤΑΓΡΑΜΜΟ ΤΟΥ ROSSINI
Η ιστορία ξεκινά με μια μοιραία απάτη στις σκιές της Βενετίας. Ο Σουλτάνος Μωάμεθ Β΄, ο Πορθητής, πριν ξεκινήσει τις μεγάλες του εκστρατείες, επισκέπτεται κρυφά την ιταλική πόλη. Εκεί γνωρίζει την Άννα, την πανέμορφη κόρη του Βενετού ευγενή Πάολο Ερίσο. Για να κερδίσει την καρδιά της χωρίς να αποκαλύψει την ταυτότητά του, της συστήνεται ως «Ουμπέρτο». Οι δύο νέοι ερωτεύονται βαθιά, δίνοντας όρκους αιώνιας πίστης, πριν ο Μωάμεθ εξαφανιστεί για να ηγηθεί του στρατού του.
Το σκηνικό μεταφέρεται στο 1470, στη Χαλκίδα (το τότε βενετικό Νεγροπόντε). Η πόλη βρίσκεται υπό την πολιορκία των Οθωμανών και ο Πάολο Ερίσο, κυβερνήτης της πόλης, καλεί πολεμικό συμβούλιο. Παρά τις προτάσεις για συνθηκολόγηση, ο νεαρός στρατηγός Κάλμπο πείθει τους Ενετούς να πολεμήσουν μέχρι θανάτου. Ο Ερίσο, φοβούμενος για την τύχη της κόρης του, ζητά από την Άννα να παντρευτεί τον Κάλμπο για να έχει έναν προστάτη. Εκείνη, σε απόγνωση, του αποκαλύπτει τον έρωτά της για τον «Ουμπέρτο», μόνο και μόνο για να ακούσει την οδυνηρή αλήθεια από τον πατέρα της: ο πραγματικός Ουμπέρτο δεν έλειψε ποτέ από τη Βενετία, άρα ο εραστής της ήταν ένας δόλιος απατεώνας.
Καθώς οι πύλες της Χαλκίδας καταρρέουν υπό τους κανονιοβολισμούς —στη μουσική ενότητα που ο Ροσίνι ονόμασε Terzettone— ο Μωάμεθ εισβάλλει νικητής. Ο Ερίσο και ο Κάλμπο συλλαμβάνονται, αλλά η Άννα ορμά ανάμεσα στον δήμιο και τον πατέρα της. Η αποκάλυψη είναι κεραυνοβόλος: ο «Ουμπέρτο» και ο Μωάμεθ είναι το ίδιο πρόσωπο. Ο Σουλτάνος, διχασμένος ανάμεσα στο καθήκον του ηγεμόνα και το πάθος του εραστή, της προσφέρει τον θρόνο του με αντάλλαγμα τη ζωή του πατέρα της. Η Άννα όμως, πληγωμένη από το ψέμα και πιστή στην πατρίδα της, αρνείται, απειλώντας να αυτοκτονήσει.
Στη δεύτερη πράξη, ο Μωάμεθ, ελπίζοντας ακόμα να την μεταπείσει, της παραδίδει την αυτοκρατορική του σφραγίδα —ένα σύμβολο απόλυτης προστασίας— πριν φύγει για την τελική επίθεση στην ακρόπολη. Η Άννα χρησιμοποιεί τη σφραγίδα για να φυγαδεύσει τον Ερίσο και τον Κάλμπο. Τους συναντά κρυφά στα υπόγεια της Αγίας Παρασκευής, μπροστά στον τάφο της μητέρας της. Εκεί, σε μια σκηνή ύψιστης θυσίας, ζητά από τον πατέρα της να την παντρέψει με τον Κάλμπο στον ιερό αυτό χώρο, σφραγίζοντας την πίστη της στην οικογένεια και τη θρησκεία της.
Η τραγωδία ολοκληρώνεται όταν ο Μωάμεθ επιστρέφει ηττημένος από την αντεπίθεση των Ενετών. Βρίσκει την Άννα μόνη στον τάφο και συνειδητοποιεί ότι τον πρόδωσε για να σώσει τους δικούς της. Όταν της επιτίθεται, εκείνη του αποκαλύπτει ότι είναι πλέον σύζυγος του Κάλμπο και, πριν οι στρατιώτες την αγγίξουν, καρφώνει το στιλέτο στην καρδιά της, πέφτοντας νεκρή πάνω στον τάφο της μητέρας της. Ο Μωάμεθ και ο χορός μένουν ακίνητοι από τη φρίκη, ενώ το Νεγροπόντε χάνεται στις φλόγες της ιστορίας.
MAOMETTO II: Η ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΒΕΝΕΤΙΑΣ (ΕΚΔΟΣΗ 1822)
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Δύο μόλις χρόνια μετά την πρεμιέρα στη Νάπολη, ο Ροσσίνι κλήθηκε να παρουσιάσει τον «Μωάμεθ Β'» στο θέατρο LA FENICE της Βενετίας. Η Βενετία, η πόλη που στην ιστορία της όπερας αποτελεί το αντίπαλο δέος της Νάπολης, είχε τις δικές της αισθητικές απαιτήσεις. Το βενετσιάνικο κοινό της εποχής δεν ήταν έτοιμο να αποδεχθεί την ωμή φρίκη μιας αυτοκτονίας επί σκηνής, ειδικά όταν αυτή αφορούσε μια ηρωίδα που μαχόταν για την πίστη και την πατρίδα της. Έτσι, ο Ροσσίνι, επιδεικνύοντας τη γνωστή του προσαρμοστικότητα, προχώρησε σε μια ριζική αναθεώρηση του φινάλε, μετατρέποντας την τραγωδία σε έναν θρίαμβο του έρωτα και της βενετικής ισχύος.
Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΜΕ ΤΟ «ΕΥΤΥΧΙΣΜΕΝΟ ΤΕΛΟΣ» Η πλοκή μέχρι και τη δεύτερη πράξη παραμένει σε μεγάλο βαθμό η ίδια: Η γνωριμία στη Βενετία, η πολιορκία του Νεγροπόντε (Χαλκίδας) και η αποκάλυψη της ταυτότητας του Μωάμεθ. Ωστόσο, στην εκδοχή αυτή, η ατμόσφαιρα αλλάζει καθώς πλησιάζουμε στην κορύφωση.
Στην έκδοση της Βενετίας, η Άννα δεν οδηγείται στην αυτοκτονία. Αντίθετα, η αντεπίθεση των Ενετών, με επικεφαλής τον Ερίσο και τον Κάλμπο, αποδεικνύεται απόλυτα επιτυχημένη. Οι δυνάμεις της Βενετίας καταφέρνουν να απωθήσουν τους Οθωμανούς και να ανακαταλάβουν την πόλη, σώζοντας την Άννα την τελευταία στιγμή.
Το έργο δεν κλείνει με τη φρίκη του θανάτου, αλλά με μια λαμπρή γιορτή νίκης. Η Άννα, απελευθερωμένη και δικαιωμένη για την πίστη της, ενώνεται με τον Κάλμπο. Για να επισφραγίσει αυτό το «Happy End», ο Ροσσίνι αντικατέστησε τη σπαρακτική τελική σκηνή με την πασίγνωστη και εξαιρετικά δεξιοτεχνική άρια "Tanti affetti in tal momento" (από την όπερα του Η Κυρά της Λίμνης).
Μέσα από αυτή την αλλαγή, ο Μωάμεθ υποχωρεί ηττημένος, η Χαλκίδα παραμένει βενετική και η ηρωίδα θριαμβεύει, προσφέροντας στο κοινό της Βενετίας το αίσιο τέλος που επιζητούσε. Αυτή η εκδοχή, αν και λιγότερο «πιστή» στο ιστορικό δράμα, ανέδειξε τη μουσική λάμψη του Ροσσίνι και την ικανότητά του να μετατρέπει το σκοτάδι σε φως, ανάλογα με τις ανάγκες της σκηνής.
Η ΠΟΛΙΟΡΚΙΑ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΟΥ: Ο ΦΙΛΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΘΡΙΑΜΒΟΣ (ΕΚΔΟΣΗ 1826)
ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το 1826, ενώ η Ελληνική Επανάσταση βρισκόταν στην πιο κρίσιμη και αιματηρή της φάση, ο ΡΟΣΣΙΝΙ αποφάσισε να παρουσιάσει το έργο στην Όπερα των Παρισίων. Η Γαλλία της εποχής δονείτο από ένα πρωτοφανές κύμα φιλελληνισμού. Ο συνθέτης, αντιλαμβανόμενος το πνεύμα των καιρών, μετέφρασε το κείμενο στα γαλλικά και προχώρησε σε μια ριζική γεωγραφική και συμβολική μετατόπιση: η δράση μεταφέρθηκε από τη Χαλκίδα στην ΚΟΡΙΝΘΟ. Η όπερα μετονομάστηκε σε «LE SIÈGE DE CORINTHE» (Η Πολιορκία της Κορίνθου) και η ηρωίδα Άννα μετονομάστηκε σε ΠΑΜΙΡΑ. Το έργο δεν ήταν πια μια σύγκρουση Βενετίας και Τούρκων, αλλά ένας ύμνος στον αγώνα των Ελλήνων για την ελευθερία.
Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΚΟΡΙΝΘΟ Η πλοκή διατηρεί τον βασικό ιστό του απαγορευμένου έρωτα, αλλά αποκτά έναν βαθύτατα πατριωτικό χαρακτήρα. Ο ΜΩΑΜΕΘ, υπό το ψευδώνυμο Αλμάνζορ, έχει ερωτευτεί την Παμίρα, κόρη του Έλληνα στρατηγού Κλεομένη, στην Αθήνα (αντί για τη Βενετία). Όταν ο οθωμανικός στρατός πολιορκεί την Κόρινθο, η Παμίρα βρίσκεται εγκλωβισμένη ανάμεσα στο πάθος της για τον Σουλτάνο και το καθήκον της προς το γένος της.
Στην έκδοση αυτή, ο ΡΟΣΣΙΝΙ ενίσχυσε τη μουσική με μεγαλοπρεπή χορωδιακά τμήματα που θυμίζουν εμβατήρια. Η πιο συγκλονιστική στιγμή είναι η «Ευλογία των Σημαιών», όπου οι Έλληνες μαχητές ορκίζονται να πεθάνουν ελεύθεροι κάτω από τις ευλογίες της εκκλησίας.
Το τέλος επιστρέφει στην τραγικότητα, αλλά με μια ηρωική διάσταση που ξεπερνά το προσωπικό δράμα. Καθώς οι Τούρκοι εισβάλλουν στην Κόρινθο, οι Έλληνες επιλέγουν την ολική καταστροφή. Η Παμίρα, μαζί με τις άλλες γυναίκες, καταφεύγει στα υπόγεια του ναού. Εκεί, ενώ η πόλη παραδίδεται στις φλόγες από τους ίδιους τους υπερασπιστές της για να μην πέσει στα χέρια του εχθρού, η Παμίρα αυτοκτονεί. Η αυλαία πέφτει ενώ η Κόρινθος καίγεται, σε μια σκηνή που θύμιζε στο τότε κοινό την πρόσφατη ηρωική Έξοδο του Μεσολογγίου (1826).
Αυτή η εκδοχή μετέτρεψε τον ΡΟΣΣΙΝΙ σε σύμβολο του φιλελληνικού κινήματος και η όπερα έγινε το μουσικό λάβαρο της υποστήριξης προς την Ελλάδα σε ολόκληρη την Ευρώπη.
ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΕΚΔΟΧΩΝ
| ΕΚΔΟΣΗ | ΤΟΠΟΣ ΔΡΑΣΗΣ | ΗΡΩΙΔΑ | ΤΕΛΟΣ |
| ΝΑΠΟΛΗ (1820) | ΧΑΛΚΙΔΑ (ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΕ) | ΑΝΝΑ | ΤΡΑΓΙΚΟ (ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑ) |
| ΒΕΝΕΤΙΑ (1822) | ΧΑΛΚΙΔΑ (ΝΕΓΡΟΠΟΝΤΕ) | ΑΝΝΑ | ΑΙΣΙΟ (ΓΑΜΟΣ) |
| ΠΑΡΙΣΙ (1826) | ΚΟΡΙΝΘΟΣ | ΠΑΜΙΡΑ | ΗΡΩΙΚΟ (ΘΥΣΙΑ & ΦΛΟΓΕΣ) |
ΠΡΑΞΗ Α': Η ΠΟΛΙΟΡΚΙΑ ΤΟΥ ΝΕΓΡΕΠΟΝΤΕ
ΣΚΗΝΗ 1: Η ΑΙΘΟΥΣΑ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ
(Το σκηνικό δείχνει το εσωτερικό του παλατιού του κυβερνήτη. Στο βάθος, μέσα από τα παράθυρα, φαίνονται οι φλόγες της Χαλκίδας. Ο ΕΡΙΣΣΟ, ο ΚΑΛΜΠΟ και οι ηγέτες των Βενετών είναι συγκεντρωμένοι.)
ΕΡΙΣΣΟ: «Άρχοντες, στρατιώτες, αδέλφια μου. Η ώρα των λόγων τελείωσε. Οι κατάσκοποι αναφέρουν πως ο Μωάμεθ ο ίδιος ηγείται της επίθεσης. Τα τείχη μας, που άντεξαν τόσες επιθέσεις, τρέμουν από το νέο του πυροβολικό. Τι μέλλει γενέσθαι; Θα πεθάνουμε στις επάλξεις ή θα δούμε τις γυναίκες μας στα σκλαβοπάζαρα της Ανατολής;»
ΠΡΩΤΟΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΗΣ: «Οι άνδρες μου είναι εξαντλημένοι, Ερίσσο. Τρεις μέρες χωρίς ύπνο, μόνο με το σπαθί στο χέρι.»
ΚΑΛΜΠΟ: «(Σηκώνεται με ορμή) Και λοιπόν; Αν η κόπωση είναι ο εχθρός σας, τότε έχετε ήδη ηττηθεί! Ερίσσο, δώσε μου την άδεια να οδηγήσω μια έξοδο αυτοκτονίας. Προτιμώ να με βρει ο ήλιος νεκρό στο πεδίο της μάχης, παρά ζωντανό κάτω από την ημισέληνο. Η Βενετία δεν μας έστειλε εδώ για να μετράμε τις ώρες του ύπνου μας, αλλά τις πληγές στο στήθος μας!»
ΕΡΙΣΣΟ: «Η φλόγα σου, Κάλμπο, είναι η μόνη ελπίδα που μας απέμεινε. Αλλά ο Μωάμεθ δεν είναι ένας απλός εισβολέας. Είναι ένας άνδρας που διψά για δόξα όσο εμείς για ελευθερία. Αν πέσει η πόλη, η σφαγή θα είναι ανευ προηγουμένου.»
ΚΑΛΜΠΟ: «Τότε ας ορκιστούμε! (Τραβά το σπαθί του) Στο όνομα του Αγίου Μάρκου, στο όνομα της τιμής μας. Όποιος κάνει ένα βήμα πίσω, ας θεωρηθεί προδότης και το όνομά του ας σβηστεί από την ιστορία!»
ΟΛΟΙ ΟΙ ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ: «Ορκιζόμαστε! Θάνατος ή Ελευθερία!»
ΣΚΗΝΗ 2: Ο ΠΑΤΡΙΚΟΣ ΠΟΝΟΣ
(Ο Ερίσσο και ο Κάλμπο μένουν μόνοι. Η ένταση της μάχης υποχωρεί για λίγο, δίνοντας θέση στην προσωπική αγωνία.)
ΕΡΙΣΣΟ: «Κάλμπο, πλησίασε. Η γενναιότητά σου μπροστά στους άνδρες με συγκίνησε, αλλά ως πατέρας, η ψυχή μου αιμορραγεί. Η Άννα... το μοναδικό μου παιδί. Η εικόνα της μακαρίτισσας της μητέρας της. Πώς να την αφήσω στο έλεος του κατακτητή;»
ΚΑΛΜΠΟ: «Ερίσσο, με ξέρεις από παιδί. Ξέρεις την αφοσίωσή μου σε σένα και την αγάπη μου για εκείνη. Επιτρέψέ μου να γίνω ο νόμιμος προστάτης της. Αν γίνω σύζυγός της τώρα, θα έχω το δικαίωμα να την πάρω μαζί μου στην πρώτη γραμμή, ή να της δώσω την τελευταία λύτρωση αν χρειαστεί.»
ΕΡΙΣΣΟ: «Είναι βαρύ το φορτίο που ζητάς, Κάλμπο. Αλλά σε ποιον άλλον θα μπορούσα να την εμπιστευτώ; Έλα, ας την καλέσουμε. Πρέπει να γνωρίζει τη μοίρα της πριν το ξημέρωμα.»
ΣΚΗΝΗ 3: Η ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ
(Η ΑΝΝΑ εισέρχεται. Είναι ντυμένη στα μαύρα, το πρόσωπό της δείχνει την αγωνία των τελευταίων ημερών.)
ΑΝΝΑ: «Πατέρα, σε έψαχνα. Οι κραυγές από το λιμάνι φτάνουν μέχρι το δωμάτιό μου. Λένε πως ο στόλος των Τούρκων σκοτείνιασε τον ορίζοντα.»
ΕΡΙΣΣΟ: «Άννα, παιδί μου, οι ώρες είναι μετρημένες. Ο Κάλμπο, ο πιστός μου φίλος και συναγωνιστής, προσφέρθηκε να σε προστατέψει. Επιθυμώ να γίνει σύζυγός σου, εδώ και τώρα.»
ΑΝΝΑ: «(Τρομαγμένη) Σύζυγός μου; Τώρα; Μέσα στον θάνατο; Πατέρα, σε παρακαλώ... η καρδιά μου δεν είναι έτοιμη για τέτοιο δεσμό.»
ΕΡΙΣΣΟ: «Δεν είναι ώρα για συναισθηματισμούς, Άννα! Είναι ώρα επιβίωσης. Γιατί διστάζεις; Μήπως υπάρχει κάτι που μου κρύβεις;»
ΑΝΝΑ: «(Χαμηλώνει το βλέμμα) Πατέρα... θυμάσαι την Κόρινθο; Τότε που έλειπες στις αποστολές σου και εγώ έμενα με τις θεραπαινίδες;»
ΕΡΙΣΣΟ: «Φυσικά και θυμάμαι. Τι σχέση έχει αυτό τώρα;»
ΑΝΝΑ: «Εκεί... γνώρισα κάποιον. Έναν ξένο ευγενή. Τον έλεγαν Ουμπέρτο. Μου έσωσε τη ζωή μια νύχτα που το άλογό μου αφηνίασε. Μου μίλησε για έρωτα, για μια ζωή μακριά από πολέμους. Του έδωσα την υπόσχεσή μου.»
ΕΡΙΣΣΟ: «(Με φωνή που τρέμει από οργή) Ουμπέρτο; Στην Κόρινθο; Άννα, ο πραγματικός Ουμπέρτο, ο άρχοντας που γνωρίζω εγώ, ήταν μαζί μου στη Βενετία εκείνο το διάστημα! Αυτός που γνώρισες ήταν ένας απατεώνας! Ένας κατάσκοπος του Μωάμεθ που περιφερόταν στις ακτές μας για να βρει τις αδυναμίες μας. Σε χρησιμοποίησε!»
ΑΝΝΑ: «Όχι! Τα μάτια του... δεν μπορεί να ήταν ψέμα!»
ΚΑΛΜΠΟ: «Άννα, άκουσε τον πατέρα σου. Ο εχθρός χρησιμοποιεί κάθε μέσο. Αυτός ο "Ουμπέρτο" είναι ίσως ο λόγος που ο Μωάμεθ ξέρει τόσο καλά τα περάσματα της πόλης μας.»
ΣΚΗΝΗ 4: Η ΕΙΣΒΟΛΗ
(Ξαφνικά, ένας τρομερός κρότος ακούγεται. Οι πόρτες της αίθουσας ανοίγουν διάπλατα. Ένας τραυματισμένος στρατιώτης μπαίνει μέσα.)
ΣΤΡΑΤΙΩΤΗΣ: «Κυβερνήτη! Η πύλη του Αγίου Νικολάου έπεσε! Οι Γενίτσαροι πλημμυρίζουν τους δρόμους! Ο Μωάμεθ είναι ήδη μέσα στην πόλη!»
ΕΡΙΣΣΟ: «Φτάσαμε στο τέλος. Άννα, τρέξε! Πήγαινε στην κρύπτη της εκκλησίας. Κλείδωσε τις σιδερένιες πόρτες. Κάλμπο, μαζί μου! Ας τους δείξουμε πώς πεθαίνουν οι Βενετοί!»
ΑΝΝΑ: «Πατέρα! Μη με αφήνεις!»
ΕΡΙΣΣΟ: «(Της δίνει ένα μικρό εγχειρίδιο) Πάρ' το αυτό. Αν η πόρτα της κρύπτης σπάσει, μην περιμένεις έλεος. Η μητέρα σου σε περιμένει στους ουρανούς. Κράτα την τιμή σου ψηλά!»
Συνεχίζω με την πλήρη και αναλυτική καταγραφή των διαλόγων, ακολουθώντας την εξέλιξη της πλοκής στην ΠΡΑΞΗ Α', με όλη τη δραματικότητα και τις λεπτομέρειες που απαιτεί το έργο.
ΣΚΗΝΗ 5: Η ΘΡΙΑΜΒΕΥΤΙΚΗ ΕΙΣΟΔΟΣ ΤΟΥ ΜΩΑΜΕΘ
(Η σκηνή μεταφέρεται στην κεντρική πλατεία του Νεγρεπόντε. Καπνοί υψώνονται παντού. Ο ΜΩΑΜΕΘ Β' εισέρχεται έφιππος, περιστοιχισμένος από τον Βεζίρη του, ΣΕΛΙΜ, και το σώμα των Γενιτσάρων. Οι στρατιώτες επευφημούν.)
ΜΩΑΜΕΘ: «Σταματήστε τη λεηλασία! Δεν ήρθα για να βασιλέψω πάνω σε πτώματα και στάχτες. Θέλω αυτή την πόλη ζωντανή, ως το διαμάντι της αυτοκρατορίας μου. Σελήμ, πού είναι ο κυβερνήτης;»
ΣΕΛΗΜ: «Μεγαλειότατε, ο Ερίσσο και ο στρατηγός του, ο Κάλμπο, συνελήφθησαν στις σκάλες του παλατιού. Πάλεψαν σαν λιοντάρια, αλλά οι άνδρες μας τους αφόπλισαν.»
ΜΩΑΜΕΘ: «Φέρτε τους μπροστά μου. Θέλω να δω στα μάτια εκείνον που πίστεψε πως μπορεί να σταματήσει την ορμή του Μωάμεθ.»
ΣΚΗΝΗ 6: Η ΑΝΑΜΕΤΡΗΣΗ ΤΩΝ ΗΓΕΤΩΝ
(Ο ΕΡΙΣΣΟ και ο ΚΑΛΜΠΟ οδηγούνται σιδηροδέσμιοι. Ο Μωάμεθ τους κοιτάζει με ένα μείγμα σεβασμού και ειρωνείας.)
ΜΩΑΜΕΘ: «Λοιπόν, Ερίσσο. Κοίταξε γύρω σου. Η ημισέληνος κυματίζει πλέον στον πύργο σου. Ήσουν γενναίος, αλλά η τύχη ευνοεί τους ισχυρούς. Γιατί δεν γονατίζεις;»
ΕΡΙΣΣΟ: «Γονατίζω μόνο μπροστά στον Θεό, Μωάμεθ. Εσύ είσαι απλώς ένας άνθρωπος που τον τύφλωσε η δύναμη. Μπορείς να πάρεις την πόλη, μπορείς να πάρεις τη ζωή μου, αλλά την υποταγή μου δεν θα την έχεις ποτέ.»
ΚΑΛΜΠΟ: «Μην χάνεις τα λόγια σου, Ερίσσο. Ένας τύραννος δεν καταλαβαίνει τη γλώσσα της τιμής. Μας νίκησες με το πλήθος των στρατιωτών σου, όχι με την ανδρεία σου.»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Γελώντας) Η ανδρεία είναι για τους ποιητές. Η νίκη είναι για τους αυτοκράτορες. Όμως, σας θαυμάζω. Θα σας προσφέρω μια ευκαιρία. Ορκιστείτε πίστη σε μένα και θα κρατήσετε τα αξιώματά σας.»
ΕΡΙΣΣΟ: «Προτιμώ την αγχόνη.»
ΣΚΗΝΗ 7: Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ ΚΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ
(Η ΑΝΝΑ, μην αντέχοντας να βλέπει τον πατέρα της δέσμιο, βγαίνει από την κρύπτη και τρέχει προς το μέρος τους, παρά τις προσπάθειες των στρατιωτών να την σταματήσουν.)
ΑΝΝΑ: «Σταματήστε! Αφήστε τον πατέρα μου! Αν θέλετε αίμα, πάρτε το δικό μου, αλλά λυπηθείτε τα γηρατειά του!»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Παγώνει βλέποντάς την. Η φωνή του αλλάζει τελείως) Αυτή η μορφή... αυτό το πρόσωπο... Δεν μπορεί να είναι αλήθεια. Άννα;»
ΑΝΝΑ: «(Σηκώνει το βλέμμα και αναγνωρίζει τον Μωάμεθ. Το εγχειρίδιο πέφτει από το χέρι της) Εσύ; Ουμπέρτο;»
ΕΡΙΣΣΟ: «(Με φρίκη) Τι λες, παιδί μου; Αυτός είναι ο σφαγέας του λαού μας!»
ΜΩΑΜΕΘ: «Άννα, η μοίρα παίζει περίεργα παιχνίδια. Ο "Ουμπέρτο" που γνώρισες στην Κόρινθο δεν ήταν ψέμα. Ήταν η ανάγκη ενός αυτοκράτορα να αγαπηθεί ως άνθρωπος. Δεν σε ξέχασα ποτέ. Κάθε βράδυ στην Ανδριανούπολη, η μορφή σου ήταν η μόνη μου παρηγοριά.»
ΑΝΝΑ: «Με γέλασες! Με χρησιμοποίησες για να μάθεις τα μυστικά του πατέρα μου! Κάθε λέξη που μου είπες ήταν ένα βέλος στην καρδιά της πατρίδας μου!»
ΜΩΑΜΕΘ: «Όχι! Η αγάπη μου ήταν το μόνο αληθινό πράγμα στη ζωή μου. Άννα, κοίταξέ με. Η πόλη είναι δική μου, αλλά εγώ θέλω να είμαι δικός σου. Έλα μαζί μου. Το στέμμα της αυτοκρατορίας σε περιμένει.»
ΣΚΗΝΗ 8: Η ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ
ΕΡΙΣΣΟ: «Άννα, αν κάνεις έστω και ένα βήμα προς το μέρος του, η κατάρα μου θα σε ακολουθεί μέχρι τον τάφο! Προτιμώ να σε δω νεκρή παρά στην αγκαλιά του εχθρού!»
ΑΝΝΑ: «Πατέρα, η καρδιά μου σπάει στα δύο. Μωάμεθ, αν ισχυρίζεσαι πως με αγάπησες, δείξε το τώρα. Άφησε τον πατέρα μου και τον Κάλμπο ελεύθερους. Αυτή είναι η μόνη απόδειξη που δέχομαι.»
ΜΩΑΜΕΘ: «Ζητάς πολλά. Αυτοί οι άνδρες είναι οι πιο επικίνδυνοι εχθροί μου. Αλλά για σένα... (Γυρίζει στον Σελήμ) Πάρτε τους στο στρατόπεδο. Μην τους πειράξετε. Θα τους κρατήσουμε ως εγγύηση για την υπακοή της Άννας.»
ΚΑΛΜΠΟ: «Μην δέχεσαι τίποτα, Άννα! Είναι παγίδα!»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Προς την Άννα) Έλα, Άννα. Το παλάτι σου σε περιμένει. Μην φοβάσαι. Ο "Ουμπέρτο" είναι ακόμα εδώ για σένα.»
ΑΝΝΑ: «(Προς τον εαυτό της, καθώς την οδηγούν μακριά) Θεέ μου, δώσε μου τη δύναμη να αντέξω. Η προδοσία του είναι πιο βαριά από τις αλυσίδες του πατέρα μου.»
ΣΚΗΝΗ 9: ΣΤΟ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ (ΠΡΑΞΗ Β')
(Η σκηνή μεταφέρεται στην πολυτελή σκηνή του Μωάμεθ. Η Άννα είναι μόνη, περιτριγυρισμένη από σκλάβες που προσπαθούν να την ντύσουν με μεταξωτά ρούχα.)
ΑΝΝΑ: «Πάρτε τα αυτά από πάνω μου! Αυτά τα κοσμήματα μου θυμίζουν τις αλυσίδες των δικών μου ανθρώπων. Πού είναι ο Μωάμεθ; Θέλω να τον δω τώρα!»
ΣΕΛΗΜ: «(Μπαίνοντας στη σκηνή) Ο Σουλτάνος προσεύχεται για τη νίκη, κυρία μου. Σύντομα θα είναι εδώ. Σας παρακαλώ, μην τον εξοργίσετε. Η ζωή του πατέρα σας κρέμεται από τη διάθεσή του.»
ΑΝΝΑ: «Η ζωή του πατέρα μου κρέμεται από την τιμή μου, Σελήμ. Και αυτή δεν την πουλάω.»
ΣΚΗΝΗ 10: Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΕΡΩΤΑ
(Ο ΜΩΑΜΕΘ εισέρχεται. Δείχνει κουρασμένος αλλά αποφασισμένος.)
ΜΩΑΜΕΘ: «Γιατί αρνείσαι τα δώρα μου, Άννα; Θέλω να σε δω να λάμπεις δίπλα μου. Ο κόσμος όλος θα προσκυνά την ομορφιά σου.»
ΑΝΝΑ: «Πώς μπορείς να μιλάς για ομορφιά μέσα στο αίμα; Ακούω τις κραυγές των τραυματιών έξω. Αυτή είναι η μουσική του γάμου μας;»
ΜΩΑΜΕΘ: «Είναι η μουσική της ιστορίας. Οι αυτοκρατορίες χτίζονται με πόνο. Αλλά εμείς... εμείς μπορούμε να φέρουμε την ειρήνη. Άκουσε, Άννα. Πρέπει να φύγω για την πολιορκία του κάστρου. Οι άνδρες σου αντιστέκονται ακόμα εκεί. Αν μου δώσεις την υπόσχεσή σου πως θα με περιμένεις, θα διατάξω να σταματήσει η σφαγή.»
ΑΝΝΑ: «Μου ζητάς να προδώσω την πίστη μου για να σώσω τη ζωή μου;»
ΜΩΑΜΕΘ: «Σου ζητάω να σώσεις τον πατέρα σου. Πάρε αυτό το δαχτυλίδι. (Της δίνει το σφραγισμένο δαχτυλίδι του Σουλτάνου). Με αυτό, οι φρουροί θα σε υπακούσουν τυφλά. Χρησιμοποίησέ το για να τον δεις. Μίλησέ του. Πείσε τον να παραδοθεί. Αν το κάνει, θα είστε και οι δύο ελεύθεροι.»
ΑΝΝΑ: «(Παίρνοντας το δαχτυλίδι με τρεμάμενα χέρια) Θα πάω... αλλά μην περιμένεις να γίνω το όργανο της νίκης σου.»
Συνεχίζω με την πλήρη απόδοση των διαλόγων, περνώντας στο πιο κρίσιμο και δραματικό σημείο της ΠΡΑΞΗΣ Β', όπου η σύγκρουση μεταξύ έρωτα, καθήκοντος και αυτοθυσίας φτάνει στην κορύφωσή της.
ΣΚΗΝΗ 11: Η ΚΑΘΟΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΡΥΠΤΗ
(Το σκηνικό αλλάζει στις σκοτεινές κατακόμβες κάτω από την κεντρική εκκλησία. Ο ΕΡΙΣΣΟ και ο ΚΑΛΜΠΟ κάθονται πάνω σε πέτρινες πλάκες, δίπλα στον τάφο της συζύγου του Ερίσσο. Το φως των δαυλών τρεμοπαίζει.)
ΕΡΙΣΣΟ: «Κάλμπο, ακούς; Η ησυχία εδώ κάτω είναι πιο τρομακτική από τις κανονιές. Σημαίνει πως η πόλη παραδόθηκε στη σιωπή του θανάτου.»
ΚΑΛΜΠΟ: «Ή σημαίνει πως οι δικοί μας ανασυντάσσονται. Μην απελπίζεσαι, Ερίσσο. Όσο αναπνέουμε, η Βενετία ζει μέσα μας. Αλλά η Άννα... η σκέψη της με καίει περισσότερο από τις αλυσίδες.»
ΕΡΙΣΣΟ: «Μην προφέρεις το όνομά της. Για μένα πέθανε τη στιγμή που κοίταξε τον τύραννο στα μάτια με εκείνο το βλέμμα της αναγνώρισης. Προτίμησε τον απατεώνα "Ουμπέρτο" από την τιμή του πατέρα της.»
ΣΚΗΝΗ 12: Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΤΗΣ "ΠΡΟΔΟΤΡΑΣ"
(Η βαριά σιδερένια πόρτα τρίζει και ανοίγει. Η ΑΝΝΑ εισέρχεται, κρατώντας έναν δαυλό. Οι δύο άνδρες σηκώνονται απότομα.)
ΑΝΝΑ: «Πατέρα! Κάλμπο! Είστε ζωντανοί!»
ΕΡΙΣΣΟ: «(Πισωπατώντας) Μην με αγγίζεις! Με τι άδεια ήρθες εδώ; Μήπως σου την έδωσε ο εραστής σου ως ανταμοιβή για την υποταγή σου;»
ΑΝΝΑ: «Πατέρα, άκουσέ με πριν με καταδικάσεις. Ήρθα για να σας σώσω. Κοιτάξτε αυτό το δαχτυλίδι. Είναι η σφραγίδα του Μωάμεθ. Οι φρουροί έξω γονάτισαν στο πέρασμά μου.»
ΚΑΛΜΠΟ: «Και τι ζήτησε ως αντάλλαγμα για αυτό το δαχτυλίδι, Άννα; Ποιο κομμάτι της ψυχής σου πούλησες για να μας δεις;»
ΑΝΝΑ: «Δεν πούλησα τίποτα! Τον γέλασα, όπως μας γέλασε κι εκείνος στην Κόρινθο. Του υποσχέθηκα πως θα σας πείσω να παραδοθείτε, αλλά ο σκοπός μου είναι άλλος. Πάρτε το δαχτυλίδι. Φύγετε από τη μυστική δίοδο που οδηγεί στο λιμάνι. Εκεί υπάρχει ακόμα μια γαλέρα που περιμένει.»
ΣΚΗΝΗ 13: Ο ΟΡΚΟΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ
ΕΡΙΣΣΟ: «Και εσύ; Αν φύγουμε, ο Μωάμεθ θα ξεσπάσει πάνω σου. Θα σε σκοτώσει!»
ΑΝΝΑ: «Ας με σκοτώσει. Θα πεθάνω ξέροντας πως ο πατέρας μου είναι ελεύθερος να πολεμήσει ξανά. Αλλά πριν φύγετε, έχω μια παράκληση. Κάλμπο, πλησίασε.»
ΚΑΛΜΠΟ: «Τι θέλεις από έναν μελλοθάνατο, Άννα;»
ΑΝΝΑ: «Θέλω να με παντρέψεις με τον Κάλμπο, πατέρα. Εδώ, τώρα, μπροστά στον τάφο της μητέρας μου. Θέλω να φύγετε ξέροντας πως είμαι γυναίκα ενός ήρωα. Αν ο Μωάμεθ προσπαθήσει να με πάρει, θα βρει μια παντρεμένη γυναίκα που ανήκει μόνο στον Θεό και στον σύζυγό της.»
ΕΡΙΣΣΟ: «(Συγκλονισμένος) Άννα... παιδί μου... σε παρεξήγησα. Η καρδιά σου είναι πιο δυνατή από το ατσάλι των Τούρκων.»
ΣΚΗΝΗ 14: Ο ΜΥΣΤΙΚΟΣ ΓΑΜΟΣ
(Ο Ερίσσο ενώνει τα χέρια τους πάνω από την πέτρινη πλάκα του τάφου.)
ΕΡΙΣΣΟ: «Στο όνομα του Πατρός και του Υιού. Σας ενώνω με τα δεσμά του γάμου κάτω από τις πιο μαύρες συνθήκες. Κάλμπο, αυτή είναι η σύζυγός σου. Άννα, αυτός είναι ο κύριός σου.»
ΚΑΛΜΠΟ: «Ορκίζομαι να τιμήσω αυτό το όνομα, ακόμα κι αν η μοίρα μας χωρίσει σε λίγα λεπτά.»
ΑΝΝΑ: «Τώρα φύγετε! Ακούω βήματα στις σκάλες. Η ώρα πέρασε. Αν σας βρουν εδώ, η θυσία μου θα πάει χαμένη.»
ΕΡΙΣΣΟ: «Δεν μπορώ να σε αφήσω, Άννα!»
ΑΝΝΑ: «Πρέπει! Για τη Βενετία! Για τη Χαλκίδα! Φύγετε!»
ΣΚΗΝΗ 15: Η ΟΡΓΗ ΤΟΥ ΜΩΑΜΕΘ
(Ο Ερίσσο και ο Κάλμπο εξαφανίζονται στο βάθος της στοάς. Λίγα δευτερόλεπτα μετά, ο ΜΩΑΜΕΘ εισβάλλει στην κρύπτη με αναμμένους πυρσούς και στρατιώτες.)
ΜΩΑΜΕΘ: «Άννα! Γιατί άργησες; Η υπομονή μου εξαντλήθηκε. (Κοιτάζει γύρω του και βλέπει τις άδειες αλυσίδες) Πού είναι; Πού είναι ο Ερίσσο;»
ΑΝΝΑ: «(Στέκεται όρθια και περήφανη) Εκεί που δεν μπορείς να τους φτάσεις, Μωάμεθ. Είναι ελεύθεροι. Το δαχτυλίδι σου έκανε το καθήκον του.»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Ουρλιάζοντας) Με πρόδωσες! Εμένα! Που σου έδωσα το κλειδί της αυτοκρατορίας μου! Σου πρόσφερα την αγάπη μου κι εσύ μου πέταξες στο πρόσωπο την περιφρόνηση!»
ΑΝΝΑ: «Δεν σου χρωστάω αγάπη, Μωάμεθ. Σου χρωστάω μόνο το μίσος ενός λαού που έπνιξες στο αίμα. Ο "Ουμπέρτο" πέθανε μαζί με την ελευθερία της Χαλκίδας.»
ΣΚΗΝΗ 16: Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΥΚΑΙΡΙΑ
ΜΩΑΜΕΘ: «Σελήμ! Φώναξε τους δήμιους! Θα την κάνω να με παρακαλάει για έλεος!»
ΑΝΝΑ: «Μην κουράζεσαι. Δεν φοβάμαι τον θάνατο. Τον συνήθισα βλέποντάς σε να σφάζεις τους φίλους μου.»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Πλησιάζει με απειλητικό ύφος αλλά η φωνή του σπάει) Γιατί, Άννα; Θα μπορούσαμε να είχαμε τον κόσμο στα πόδια μας. Γιατί διάλεξες έναν τάφο;»
ΑΝΝΑ: «Γιατί σε αυτόν τον τάφο υπάρχει η τιμή μου. Και η τιμή μου, Μωάμεθ, είναι κάτι που το σπαθί σου δεν μπορεί να κόψει.»
ΣΚΗΝΗ 17: Η ΕΞΕΓΕΡΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ
(Μια ομάδα γυναικών από την πόλη εισβάλλει στην κρύπτη, κυνηγημένες από Τούρκους στρατιώτες. Πέφτουν στα πόδια της Άννας.)
ΓΥΝΑΙΚΑ Α': «Άννα, βοήθησέ μας! Μας παίρνουν τα παιδιά! Μας οδηγούν στα καράβια!»
ΑΝΝΑ: «(Προς τον Μωάμεθ) Δες το έργο σου! Αυτές είναι οι υπήκοοι που θέλεις; Τρέμουν μπροστά σου!»
ΜΩΑΜΕΘ: «Σταματήστε! (Προς τους στρατιώτες) Αφήστε τις γυναίκες. Άννα, δες τη δύναμή μου. Με μια λέξη μου, η σφαγή σταματά. Με μια λέξη μου, ξεκινά πάλι. Η μοίρα τους είναι στα χέρια σου. Πες μου ότι θα έρθεις μαζί μου οικειοθελώς, και θα τις αφήσω όλες ελεύθερες.»
ΑΝΝΑ: «(Κοιτάζει τις γυναίκες, μετά τον Μωάμεθ) Ζητάς την ψυχή μου για τις ζωές τους. Είναι μια δίκαιη ανταλλαγή για μια χριστιανή.»
ΣΚΗΝΗ 18: ΤΟ ΜΟΙΡΑΙΟ "ΝΑΙ"
ΑΝΝΑ: «Θα έρθω μαζί σου, Μωάμεθ. Αλλά υπό έναν όρο. Θα με αφήσεις να προσευχηθώ για τελευταία φορά μόνη μου, εδώ, στον τάφο της μητέρας μου. Μετά, θα είμαι δική σου.»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Με θρίαμβο) Έστω. Σου δίνω δέκα λεπτά. Σελήμ, βγείτε έξω. Φρουρήστε τις πόρτες. Κανείς να μην μπει, κανείς να μην βγει.»
ΣΚΗΝΗ 19: Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΠΡΟΣΕΥΧΗ
(Η Άννα μένει μόνη στην κρύπτη. Οι γυναίκες της Χαλκίδας είναι συγκεντρωμένες στις γωνίες, κλαίγοντας σιωπηλά. Το φως από το φεγγάρι πέφτει πάνω στον τάφο της μητέρας της.)
ΑΝΝΑ: «Μητέρα, με ακούς; Σε αυτόν τον ιερό χώρο, όπου πριν από λίγο ενώθηκα με τον Κάλμπο, ετοιμάζομαι να εκπληρώσω το χρέος μου. Ο τύραννος νομίζει πως με νίκησε. Πιστεύει πως το σώμα μου θα στολίσει το χαρέμι του. Αλλά δεν ξέρει πως η ψυχή μου έχει ήδη πετάξει ψηλά.»
ΓΥΝΑΙΚΑ Β': «Άννα, τι σκοπεύεις να κάνεις; Το βλέμμα σου είναι απόκοσμο. Φοβόμαστε για σένα.»
ΑΝΝΑ: «Μη φοβάστε για μένα, αδελφές μου. Να φοβάστε για εκείνους που μένουν πίσω χωρίς τιμή. Εγώ βρήκα τον δρόμο μου. (Βγάζει το στιλέτο που είχε κρύψει στις πτυχές του φορέματός της). Αυτό το ατσάλι είναι ο μόνος εραστής που θα δεχτώ απόψε.»
ΣΚΗΝΗ 20: Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΤΥΡΑΝΝΟΥ
(Ο χρόνος τελειώνει. Οι πόρτες ανοίγουν με πάταγο. Ο ΜΩΑΜΕΘ εισέρχεται θριαμβευτής, ακολουθούμενος από τον ΣΕΛΗΜ και την προσωπική του φρουρά.)
ΜΩΑΜΕΘ: «Άννα! Ο χρόνος σου τελείωσε. Ο ήλιος που θα ανατείλει σε λίγο θα σε βρει στο πλευρό μου, πάνω σε χρυσό θρόνο. Έλα, δώσε μου το χέρι σου. Η Χαλκίδα κάηκε, αλλά μια νέα αυτοκρατορία γεννιέται για εμάς.»
ΑΝΝΑ: «(Στέκεται ακίνητη δίπλα στον τάφο) Πλησίασε, Μωάμεθ. Θέλεις το χέρι μου; Θέλεις την καρδιά μου; Έλα να τις πάρεις. Αλλά να ξέρεις, αυτό που θα αγγίξεις δεν θα είναι η γυναίκα που αγάπησες στην Κόρινθο.»
ΜΩΑΜΕΘ: «Τι εννοείς; Γιατί μιλάς με γρίφους; Σελήμ, φέρτε το άλογό της!»
ΣΚΗΝΗ 21: Η ΜΕΓΑΛΗ ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ
ΑΝΝΑ: «Πριν ξεκινήσουμε, Μωάμεθ, πρέπει να μάθεις την αλήθεια. Ο Ερίσσο δεν είναι μόνο ο πατέρας μου. Είναι ο μάρτυρας της πίστης μου. Και ο Κάλμπο... ο Κάλμπο δεν είναι μόνο ένας αιχμάλωτος. Είναι ο σύζυγός μου!»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Συγκλονισμένος) Τι λες; Ψεύδεσαι! Πότε πρόλαβες;»
ΑΝΝΑ: «Εδώ, σε αυτόν τον τάφο, πριν από λίγα λεπτά. Η πίστη μου και η πατρίδα μου με σφράγισαν. Είμαι Βενετή, είμαι χριστιανή και είμαι σύζυγος ενός ήρωα. Πώς τολμάς να ζητάς μια τέτοια γυναίκα;»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Με τυφλή οργή) Τότε θα σε πάρω ως λάφυρο! Θα σε σύρω πίσω στην Ανδριανούπολη με αλυσίδες! Αν δεν μπορείς να είσαι η βασίλισσά μου, θα είσαι η πιο ταπεινή μου σκλάβα!»
ΣΚΗΝΗ 22: Η ΘΥΣΙΑ (ΤΟ ΦΙΝΑΛΕ)
ΑΝΝΑ: «Ποτέ! (Υψώνει το στιλέτο). Κοίταξε, Μωάμεθ! Δες πώς πεθαίνουν εκείνοι που δεν ξέρουν να προσκυνούν!»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Ορμάει προς το μέρος της) Όχι! Σταμάτα!»
(Η Άννα καρφώνει το στιλέτο στην καρδιά της με μια σταθερή κίνηση. Πέφτει αργά πάνω στην πέτρινη πλάκα του τάφου. Οι γυναίκες ξεσπούν σε κραυγές.)
ΑΝΝΑ: «(Με σβησμένη φωνή) Πατέρα... είμαι... ελεύθερη... Μωάμεθ... με έχασες... για πάντα...»
ΣΚΗΝΗ 23: Η ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ ΤΟΥ ΚΑΤΑΚΤΗΤΗ
(Ο Μωάμεθ πέφτει στα γόνατα δίπλα στο άψυχο σώμα της. Το πρόσωπό του είναι γεμάτο απόγνωση.)
ΜΩΑΜΕΘ: «Άννα! Άνοιξε τα μάτια σου! Σου χαρίζω την πόλη! Σου χαρίζω τα πάντα! (Γυρίζει στον Σελήμ). Γιατί δεν την σταμάτησες; Γιατί με αφήσατε να την καταστρέψω;»
ΣΕΛΗΜ: «Μεγαλειότατε, δεν μπορούσαμε να πολεμήσουμε μια τέτοια θέληση. Η ψυχή της ήταν πιο δυνατή από τον στρατό μας.»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Κοιτάζει το αίμα στα χέρια του) Νίκησα... αλλά αυτή η νίκη είναι πιο πικρή από την πιο βαριά ήττα. Πάρτε με από εδώ. Το Νεγρεπόντε είναι πλέον μια πόλη φαντασμάτων. Και εγώ... ο κυρίαρχος του κόσμου... είμαι ο πιο φτωχός άνθρωπος στη γη.»
ΣΚΗΝΗ 24: ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΔΡΑΜΑΤΟΣ
(Στο βάθος, ακούγονται οι σάλπιγγες των Τούρκων που αναγγέλλουν την πλήρη κατάληψη της πόλης. Ο Ερίσσο και ο Κάλμπο, από μακριά, βλέπουν την εκκλησία να φλέγεται, καταλαβαίνοντας τη θυσία της Άννας.)
ΕΡΙΣΣΟ: (Από μακριά) «Άννα, η δόξα σου θα ζει όσο υπάρχει η Χαλκίδα!»
ΚΑΛΜΠΟ: «Θα σε εκδικηθούμε, σύζυγέ μου! Κάθε σπαθιά μας θα φέρει το όνομά σου!»
(Η αυλαία πέφτει αργά, ενώ ο Μωάμεθ παραμένει γονατισμένος στο σκοτάδι της κρύπτης, με το κεφάλι σκυμμένο πάνω από τη νεκρή Άννα.)
ΣΥΝΟΨΗ ΤΗΣ ΔΟΜΗΣ ΤΗΣ ΟΠΕΡΑΣ
Πράξη Κεντρικό Θέμα Αποτέλεσμα
Α' Πράξη Η Πολιορκία & Η Αποκάλυψη Η Άννα ανακαλύπτει πως ο εραστής της είναι ο Μωάμεθ.
Β' Πράξη Η Σύγκρουση & Η Θυσία Η Άννα απελευθερώνει τους δικούς της και αυτοκτονεί.
Η ΕΚΔΟΧΗ ΤΗΣ ΒΕΝΕΤΙΑΣ
Στην εκδοχή της ΒΕΝΕΤΙΑΣ (1822), ο ΡΟΟΣΣΙΝΙ άλλαξε ριζικά το φινάλε για να ικανοποιήσει το κοινό της πόλης, μετατρέποντας την τραγωδία σε έναν θρίαμβο της πατρίδας και του έρωτα. Σε αυτή την εκδοχή, η ΑΝΝΑ δεν αυτοκτονεί, αλλά η Χαλκίδα απελευθερώνεται και ο ΜΩΑΜΕΘ υποχωρεί ηττημένος.
Ακολουθούν οι εκτενείς διάλογοι αυτής της σπάνιας και ηρωικής εκδοχής, διατηρώντας την ένταση και το ύφος του έργου:
ΠΡΑΞΗ Β': Η ΑΝΤΕΠΙΘΕΣΗ ΚΑΙ Ο ΘΡΙΑΜΒΟΣ
ΣΚΗΝΗ 1: Η ΣΥΝΩΜΟΣΙΑ ΣΤΗΝ ΚΡΥΠΤΗ
(Ο ΕΡΙΣΣΟ και ο ΚΑΛΜΠΟ βρίσκονται στις κατακόμβες. Η ΑΝΝΑ εισέρχεται με το δαχτυλίδι του Σουλτάνου, αλλά αυτή τη φορά το σχέδιο είναι διαφορετικό.)
ΑΝΝΑ: «Πατέρα, Κάλμπο! Ο Μωάμεθ πιστεύει πως με κέρδισε. Μου έδωσε αυτό το δαχτυλίδι ως σύμβολο εξουσίας. Δεν ξέρει όμως πως με αυτό θα ανοίξω τις πύλες στους δικούς μας!»
ΕΡΙΣΣΟ: «Παιδί μου, διακινδυνεύεις τη ζωή σου. Αν ο τύραννος καταλάβει το δόλο, η οργή του θα είναι αμείλικτη.»
ΑΝΝΑ: «Ας είναι! Προτιμώ να πεθάνω ως ελευθερώτρια της Χαλκίδας παρά να ζήσω ως βασίλισσα ενός κατακτητή. Κάλμπο, πάρε το δαχτυλίδι. Οδήγησε τους άνδρες σου μέσα από τη μυστική δίοδο του Ευρίπου. Όταν ακούσετε τον κώδωνα της εκκλησίας, επιτεθείτε!»
ΚΑΛΜΠΟ: «Άννα, η ανδρεία σου ξεπερνά και τους πιο έμπειρους στρατιώτες μου. Σήμερα, η Χαλκίδα θα αναπνεύσει ξανά!»
ΣΚΗΝΗ 2: Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΜΩΑΜΕΘ
(Ο ΜΩΑΜΕΘ εισέρχεται στην κρύπτη, πιστεύοντας πως η Άννα είναι έτοιμη να τον ακολουθήσει.)
ΜΩΑΜΕΘ: «Άννα, η ώρα της φυγής έφτασε. Το καράβι μου είναι έτοιμο να μας οδηγήσει στη δόξα. Πού είναι ο πατέρας σου; Ελπίζω να τον έπεισες να υποταχθεί.»
ΑΝΝΑ: «Ο πατέρας μου, Μωάμεθ, δεν υποτάσσεται σε θνητούς. Υπακούει μόνο στην τιμή του. Και εγώ, η Άννα, δεν είμαι πια η αδύναμη κοπέλα που γνώρισες στην Κόρινθο.»
ΜΩΑΜΕΘ: «Τι σημαίνουν αυτά τα λόγια; Γιατί το βλέμμα σου είναι γεμάτο περιφρόνηση;»
ΑΝΝΑ: «Σημαίνουν πως ο χρόνος σου τελείωσε! Άκου!»
(Ακούγεται ο ήχος της καμπάνας και οι ιαχές των Βενετών στρατιωτών που επιτίθενται.)
ΣΚΗΝΗ 3: Η ΜΑΧΗ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡΟ
(Ο ΚΑΛΜΠΟ και ο ΕΡΙΣΣΟ εισβάλλουν στην αίθουσα με τα σπαθιά γυμνά. Οι Τούρκοι φρουροί αιφνιδιάζονται.)
ΚΑΛΜΠΟ: «Πίσω, τύραννε! Η Χαλκίδα ξύπνησε! Κάθε στενό, κάθε σπίτι έχει γίνει ένα οχύρωμα εναντίον σου!»
ΜΩΑΜΕΘ: «Προδοσία! Σελήμ, συγκέντρωσε τους Γενίτσαρους! Δεν θα αφήσω αυτή την πέτρα να μου ξεφύγει!»
ΕΡΙΣΣΟ: «Είναι αργά, Μωάμεθ! Ο στόλος του Λορεντάν φάνηκε στον ορίζοντα. Είσαι παγιδευμένος ανάμεσα στα τείχη και τη θάλασσα!»
ΣΚΗΝΗ 4: Η ΥΠΟΧΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΤΑΚΤΗΤΗ
(Ο Μωάμεθ βλέπει πως η κατάσταση είναι μη αναστρέψιμη. Η Άννα στέκεται ανάμεσα στον πατέρα της και τον Κάλμπο.)
ΜΩΑΜΕΘ: «Άννα... θα μπορούσες να είχες τον κόσμο. Γιατί διάλεξες τη μάχη;»
ΑΝΝΑ: «Γιατί διάλεξα την πατρίδα μου. Φύγε, Μωάμεθ. Πάρε το στρατό σου και άφησε τον Εύριπο ήσυχο. Η αγάπη μας πέθανε τη στιγμή που το πρώτο κανόνι χτύπησε τη Χαλκίδα.»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Με πικρία) Θα φύγω. Αλλά όχι από φόβο για τα σπαθιά σας. Φεύγω γιατί νικήθηκα από μια γυναίκα. Η Χαλκίδα μένει ελεύθερη, αλλά η καρδιά μου μένει έρημη.»
ΣΚΗΝΗ 5: Ο ΤΕΛΙΚΟΣ ΘΡΙΑΜΒΟΣ
(Η πλατεία της Χαλκίδας γεμίζει από λαό και στρατιώτες που πανηγυρίζουν. Ο ήλιος ανατέλλει πάνω από τον Εύριπο.)
ΕΡΙΣΣΟ: «Πολίτες της Χαλκίδας, η νίκη είναι δική μας! Η πίστη και η ενότητα έδιωξαν το σκοτάδι!»
ΚΑΛΜΠΟ: «Άννα, είσαι η ηρωίδα μας. Το όνομά σου θα τραγουδιέται όσο υπάρχουν αυτά τα τείχη.»
ΑΝΝΑ: «Ας υμνήσουμε την ελευθερία! Πατέρα, Κάλμπο, η Χαλκίδα είναι και πάλι το διαμάντι της θάλασσας!»
ΧΟΡΟΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΩΝ: «Δόξα στον Ερίσσο! Δόξα στην Άννα! Η Χαλκίδα νίκησε! Η ελευθερία θριάμβευσε!»
ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΤΗΣ ΕΚΔΟΧΗΣ ΤΗΣ ΒΕΝΕΤΙΑΣ
ΤΟ ΤΕΛΟΣ: Αντί για την αυτοκτονία της Άννας, έχουμε την απελευθέρωση της πόλης.
Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ: Η Άννα ενεργεί ως στρατηγός, οργανώνοντας την παγίδα στον Μωάμεθ χρησιμοποιώντας το δαχτυλίδι του.
Ο ΚΑΛΜΠΟ: Εμφανίζεται ως ο θριαμβευτής στρατιωτικός που οδηγεί την τελική επίθεση.
Ο ΜΩΑΜΕΘ: Υποχωρεί με μια αίσθηση ρομαντικής ήττας, αναγνωρίζοντας το μεγαλείο της Άννας.
Αυτή η εκδοχή γράφτηκε ειδικά για το θέατρο La Fenice της Βενετίας, καθώς το εκεί κοινό δεν αποδεχόταν εύκολα τα τραγικά φινάλε και ήθελε να δει τη νίκη των χριστιανικών δυνάμεων έναντι των Οθωμανών.
Η ΕΚΔΟΧΗ ΤΟΥ ΠΑΡΙΣΙΟΥ
Η εκδοχή του Παρισιού, που έκανε πρεμιέρα το 1826 στην Académie Royale de Musique, είναι η πιο διάσημη και μεγαλειώδης μορφή του έργου. Ο ΡΟΟΣΣΙΝΙ την ονόμασε «Η ΠΟΛΙΟΡΚΙΑ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΟΥ» (LE SIÈGE DE CORINTHE).
Εδώ, η πλοκή μεταφέρεται από τη Χαλκίδα στην ΚΟΡΙΝΘΟ, οι ήρωες αλλάζουν ονόματα (ο Ερίσσο γίνεται ΝΕΟΚΛΗΣ και ο Κάλμπο γίνεται ΙΕΡΟΚΛΗΣ), και το έργο αποκτά έναν έντονο Φιλελληνικό χαρακτήρα, καθώς γράφτηκε κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης για να ξεσηκώσει το γαλλικό κοινό υπέρ των Ελλήνων.
ΠΡΑΞΗ Γ': ΤΟ ΦΙΝΑΛΕ ΤΟΥ ΠΑΡΙΣΙΟΥ (Η ΘΥΣΙΑ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΟΥ)
ΣΚΗΝΗ 1: ΟΙ ΚΑΤΑΚΟΜΒΕΣ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΟΥ
(Στο υπόγειο της Ακροκορίνθου. Οι Έλληνες στρατιώτες είναι έτοιμοι για την τελευταία θυσία. Ο ΙΕΡΟΚΛΗΣ (Αρχιερέας) ευλογεί τα όπλα τους.)
ΙΕΡΟΚΛΗΣ: «Έλληνες! Η ώρα της δόξας έφτασε. Ο Μωάμεθ πιστεύει πως θα μας υποτάξει, αλλά εμείς θα του παραδώσουμε μόνο στάχτες. Ορκιστείτε πάνω σε αυτούς τους τάφους πως θα πεθάνετε ελεύθεροι!»
ΝΕΟΚΛΗΣ (Πατέρας): «Η Κόρινθος θα γίνει το νέο Μεσολόγγι! Άννα, παιδί μου, είσαι έτοιμη;»
ΑΝΝΑ: «Είμαι έτοιμη, πατέρα. Η καρδιά μου δεν ανήκει πια στον "Ουμπέρτο", αλλά στην Ελλάδα. Ας καούν όλα, αρκεί η ψυχή μας να μείνει αμόλυντη.»
ΣΚΗΝΗ 2: Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΤΟΥ ΜΩΑΜΕΘ
(Ο ΜΩΑΜΕΘ εισβάλλει στις κατακόμβες. Βλέπει τους Έλληνες να κρατούν δαυλούς πάνω από τα βαρέλια με την πυρίτιδα.)
ΜΩΑΜΕΘ: «Σταματήστε! Άννα, τι τρέλα είναι αυτή; Σου προσφέρω τη ζωή, σου προσφέρω τον θρόνο μου! Γιατί προτιμάς τη φωτιά;»
ΑΝΝΑ: «Γιατί η φωτιά της ελευθερίας είναι πιο λαμπρή από τον χρυσό σου, Μωάμεθ. Δες τους άνδρες μου, δες τον πατέρα μου. Δεν φοβούνται το σπαθί σου, γιατί ο θάνατος για την πατρίδα είναι αθανασία!»
ΜΩΑΜΕΘ: «Νεοκλή, δώσε μου την κόρη σου και θα σβήσω τις φλόγες. Θα ονομάσω την Κόρινθο ελεύθερη πόλη υπό την προστασία μου!»
ΝΕΟΚΛΗΣ: «Η προστασία ενός τυράννου είναι σκλαβιά, Μωάμεθ. Η Κόρινθος επιλέγει τον ουρανό!»
ΣΚΗΝΗ 3: Η ΕΚΡΗΞΗ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ
(Οι Τούρκοι στρατιώτες ορμούν. Η Άννα πλησιάζει τη φλόγα στην πυρίτιδα.)
ΑΝΝΑ: «Αντίο, Μωάμεθ! Θυμήσου την Κόρινθο ως το μέρος που δεν μπόρεσες ποτέ να κατακτήσεις!»
ΜΩΑΜΕΘ: «Όχι! Σταματήστε την!»
(Μια τρομερή έκρηξη συγκλονίζει τα πάντα. Η σκηνή γεμίζει φλόγες. Το κάστρο της Κορίνθου καταρρέει.)
ΣΚΗΝΗ 4: Η ΑΠΟΘΕΩΣΗ
(Καθώς ο καπνός διαλύεται, το κοινό βλέπει την Κόρινθο στις φλόγες, αλλά οι ψυχές των ηρώων φαίνονται να ανεβαίνουν στον ουρανό, συμβολίζοντας την ηθική νίκη της Ελλάδας.)
ΧΟΡΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ (Μέσα από τις φλόγες): «Ελευθερία ή Θάνατος! Η Ελλάδα ζει για πάντα!»
ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΤΗΣ ΠΑΡΙΣΙΝΗΣ ΕΚΔΟΧΗΣ
Στοιχείο Εκδοχή Νάπολης (1820) Εκδοχή Παρισιού (1826)
Τοποθεσία Χαλκίδα (Νεγρεπόντε) Κόρινθος
Ονόματα Ερίσσο, Κάλμπο Νεοκλής, Ιεροκλής
Τέλος Αυτοκτονία Άννας Ολοκαύτωμα (ανατίναξη)
Μουσική Κλασική ιταλική όπερα Grand Opéra (με μπαλέτο και χορωδιακά)
Στόχος Προσωπικό Δράμα Πολιτικό/Φιλελληνικό Μήνυμα
ΓΙΑΤΙ ΗΤΑΝ ΤΟΣΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ Η ΕΚΔΟΧΗ ΤΟΥ ΠΑΡΙΣΙΟΥ;
Ο Ροσσίνι χρησιμοποίησε την τέχνη του για να βοηθήσει την Ελληνική Επανάσταση. Οι Γάλλοι θεατές, βλέποντας τους ήρωες να ανατινάζονται παρά να παραδοθούν, ταύτισαν την όπερα με την πραγματική πολιορκία του Μεσολογγίου (που είχε συμβεί λίγους μήνες πριν την πρεμιέρα).
Ακολουθεί η πλήρης και αναλυτική παρουσίαση της εξέλιξης του έργου, από το δράμα της Χαλκίδας στον θρίαμβο της Βενετίας και το ολοκαύτωμα της Κορίνθου, δομημένη με τους διαλόγους και τις λεπτομέρειες που ζήτησες.
ΜΑΟΜΕΤΤΟ II: Η ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΕΝΟΣ ΕΠΟΥΣ – ΑΠΟ ΤΗ ΧΑΛΚΙΔΑ ΣΤΗΝ ΚΟΡΙΝΘΟ
Η όπερα του ΤΖΟΑΚΙΝΟ ΡΟΣΣΙΝΙ αποτελεί ένα μοναδικό φαινόμενο στην ιστορία της μουσικής, καθώς εξελίχθηκε μέσα από τρεις διαφορετικούς σταθμούς, αλλάζοντας πλοκή, κατάληξη, ακόμη και γεωγραφία, για να εξυπηρετήσει τις πολιτικές και καλλιτεχνικές ανάγκες της εποχής.
1. Η ΕΚΔΟΧΗ ΤΗΣ ΝΑΠΟΛΗΣ (1820): Η ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΤΗΣ ΧΑΛΚΙΔΑΣ
Στην αρχική μορφή του έργου, η δράση τοποθετείται στη ΧΑΛΚΙΔΑ (ΝΕΓΡΕΠΟΝΤΕ) κατά την πολιορκία του 1470. Είναι μια ιστορία προσωπικής θυσίας.
Ο ΚΡΙΣΙΜΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ:
ΑΝΝΑ: «Πατέρα, πάρε αυτό το δαχτυλίδι. Σου χαρίζει την ελευθερία. Φύγε από τις στοές της Χαλκίδας και σώσε την τιμή της Βενετίας!»
ΕΡΙΣΣΟ: «Και εσύ, παιδί μου; Τι θα απογίνεις μόνη σου μπροστά στον τύραννο;»
ΑΝΝΑ: «Εγώ έχω ήδη πεθάνει μέσα μου. Η θυσία μου θα είναι το τείχος που δεν θα μπορέσει ποτέ να γκρεμίσει ο Μωάμεθ.»
ΤΟ ΤΕΛΟΣ: Η Άννα αυτοκτονεί πάνω στον τάφο της μητέρας της. Ο Ερίσσο και ο Κάλμπο διασώζονται για να συνεχίσουν τον αγώνα, κουβαλώντας το βάρος της απώλειας.
2. Η ΕΚΔΟΧΗ ΤΗΣ ΒΕΝΕΤΙΑΣ (1822): Ο ΘΡΙΑΜΒΟΣ ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΟΥ
Δύο χρόνια αργότερα, ο Ροσσίνι παρουσιάζει το έργο στη Βενετία. Το κοινό απαιτεί «Lieto Fine» (χαρούμενο τέλος). Η Χαλκίδα δεν πέφτει, αλλά θριαμβεύει.
Ο ΚΡΙΣΙΜΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ:
ΜΩΑΜΕΘ: «Άννα, η πόλη είναι δική μου! Παραδώσου!»
ΑΝΝΑ: «Κοίταξε τη θάλασσα, Μωάμεθ! Οι γαλέρες του Λορεντάν φάνηκαν. Η Χαλκίδα δεν προσκυνά τυράννους, τους διώχνει!»
ΚΑΛΜΠΟ: «Με το σπαθί μου και την πίστη της Άννας, σε διατάζω: Φύγε από τον Εύριπο!»
ΤΟ ΤΕΛΟΣ: Ο Μωάμεθ υποχωρεί ηττημένος, αναγνωρίζοντας το μεγαλείο της Άννας. Η Χαλκίδα παραμένει ελεύθερη και το έργο κλείνει με έναν πανηγυρικό ύμνο.
3. Η ΕΚΔΟΧΗ ΤΟΥ ΠΑΡΙΣΙΟΥ (1826): ΤΟ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΟΥ
Με τον τίτλο «LE SIÈGE DE CORINTHE», ο Ροσσίνι μεταφέρει το έργο στην ΚΟΡΙΝΘΟ. Η όπερα αποκτά φιλελληνικό χαρακτήρα για να στηρίξει την Ελληνική Επανάσταση.
Ο ΚΡΙΣΙΜΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ:
ΙΕΡΟΚΛΗΣ (Αρχιερέας): «Έλληνες, η ώρα της δόξας έφτασε! Καλύτερα μια ώρα ελεύθερη ζωή, παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή!»
ΑΝΝΑ: «Μωάμεθ, κοίταξε αυτές τις φλόγες. Δεν είναι η καταστροφή μας, είναι η αθανασία μας. Η Κόρινθος θα γίνει το φως που θα ξυπνήσει την Ευρώπη!»
ΜΩΑΜΕΘ: «Σταματήστε! Θα καείτε όλοι!»
ΝΕΟΚΛΗΣ (Πατέρας): «Ας καούμε, για να γεννηθεί μια νέα Ελλάδα!»
ΤΟ ΤΕΛΟΣ: Οι Έλληνες ανατινάζουν την Ακροκόρινθο, επιλέγοντας τον θάνατο από την υποταγή. Είναι η πιο συγκλονιστική εκδοχή, που ταυτίστηκε με την πτώση του Μεσολογγίου.
ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ: Η ΑΝΝΑ
Σε όλες τις εκδοχές, η Άννα παραμένει η ηρωίδα που αρνείται να προδώσει την πίστη και την πατρίδα της για τον έρωτα ενός κατακτητή. Είτε στη Χαλκίδα είτε στην Κόρινθο, το όνομά της συμβολίζει την αντίσταση της ψυχής απέναντι στην ωμή βία.
ΠΡΑΞΗ Α': Η ΠΟΛΙΟΡΚΙΑ ΤΟΥ ΝΕΓΡΕΠΟΝΤΕ
ΣΚΗΝΗ 1: Η ΑΙΘΟΥΣΑ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ
(Το σκηνικό δείχνει το εσωτερικό του παλατιού του κυβερνήτη. Στο βάθος, μέσα από τα παράθυρα, φαίνονται οι φλόγες της Χαλκίδας. Ο ΕΡΙΣΣΟ, ο ΚΑΛΜΠΟ και οι ηγέτες των Βενετών είναι συγκεντρωμένοι.)
ΕΡΙΣΣΟ: «Άρχοντες, στρατιώτες, αδέλφια μου. Η ώρα των λόγων τελείωσε. Οι κατάσκοποι αναφέρουν πως ο Μωάμεθ ο ίδιος ηγείται της επίθεσης. Τα τείχη μας, που άντεξαν τόσες επιθέσεις, τρέμουν από το νέο του πυροβολικό. Τι μέλλει γενέσθαι; Θα πεθάνουμε στις επάλξεις ή θα δούμε τις γυναίκες μας στα σκλαβοπάζαρα της Ανατολής;»
ΠΡΩΤΟΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΗΣ: «Οι άνδρες μου είναι εξαντλημένοι, Ερίσσο. Τρεις μέρες χωρίς ύπνο, μόνο με το σπαθί στο χέρι.»
ΚΑΛΜΠΟ: «(Σηκώνεται με ορμή) Και λοιπόν; Αν η κόπωση είναι ο εχθρός σας, τότε έχετε ήδη ηττηθεί! Ερίσσο, δώσε μου την άδεια να οδηγήσω μια έξοδο αυτοκτονίας. Προτιμώ να με βρει ο ήλιος νεκρό στο πεδίο της μάχης, παρά ζωντανό κάτω από την ημισέληνο. Η Βενετία δεν μας έστειλε εδώ για να μετράμε τις ώρες του ύπνου μας, αλλά τις πληγές στο στήθος μας!»
ΕΡΙΣΣΟ: «Η φλόγα σου, Κάλμπο, είναι η μόνη ελπίδα που μας απέμεινε. Αλλά ο Μωάμεθ δεν είναι ένας απλός εισβολέας. Είναι ένας άνδρας που διψά για δόξα όσο εμείς για ελευθερία. Αν πέσει η πόλη, η σφαγή θα είναι ανευ προηγουμένου.»
ΚΑΛΜΠΟ: «Τότε ας ορκιστούμε! (Τραβά το σπαθί του) Στο όνομα του Αγίου Μάρκου, στο όνομα της τιμής μας. Όποιος κάνει ένα βήμα πίσω, ας θεωρηθεί προδότης και το όνομά του ας σβηστεί από την ιστορία!»
ΟΛΟΙ ΟΙ ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ: «Ορκιζόμαστε! Θάνατος ή Ελευθερία!»
ΣΚΗΝΗ 2: Ο ΠΑΤΡΙΚΟΣ ΠΟΝΟΣ
(Ο Ερίσσο και ο Κάλμπο μένουν μόνοι. Η ένταση της μάχης υποχωρεί για λίγο, δίνοντας θέση στην προσωπική αγωνία.)
ΕΡΙΣΣΟ: «Κάλμπο, πλησίασε. Η γενναιότητά σου μπροστά στους άνδρες με συγκίνησε, αλλά ως πατέρας, η ψυχή μου αιμορραγεί. Η Άννα... το μοναδικό μου παιδί. Η εικόνα της μακαρίτισσας της μητέρας της. Πώς να την αφήσω στο έλεος του κατακτητή;»
ΚΑΛΜΠΟ: «Ερίσσο, με ξέρεις από παιδί. Ξέρεις την αφοσίωσή μου σε σένα και την αγάπη μου για εκείνη. Επιτρέψέ μου να γίνω ο νόμιμος προστάτης της. Αν γίνω σύζυγός της τώρα, θα έχω το δικαίωμα να την πάρω μαζί μου στην πρώτη γραμμή, ή να της δώσω την τελευταία λύτρωση αν χρειαστεί.»
ΕΡΙΣΣΟ: «Είναι βαρύ το φορτίο που ζητάς, Κάλμπο. Αλλά σε ποιον άλλον θα μπορούσα να την εμπιστευτώ; Έλα, ας την καλέσουμε. Πρέπει να γνωρίζει τη μοίρα της πριν το ξημέρωμα.»
ΣΚΗΝΗ 3: Η ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ
(Η ΑΝΝΑ εισέρχεται. Είναι ντυμένη στα μαύρα, το πρόσωπό της δείχνει την αγωνία των τελευταίων ημερών.)
ΑΝΝΑ: «Πατέρα, σε έψαχνα. Οι κραυγές από το λιμάνι φτάνουν μέχρι το δωμάτιό μου. Λένε πως ο στόλος των Τούρκων σκοτείνιασε τον ορίζοντα.»
ΕΡΙΣΣΟ: «Άννα, παιδί μου, οι ώρες είναι μετρημένες. Ο Κάλμπο, ο πιστός μου φίλος και συναγωνιστής, προσφέρθηκε να σε προστατέψει. Επιθυμώ να γίνει σύζυγός σου, εδώ και τώρα.»
ΑΝΝΑ: «(Τρομαγμένη) Σύζυγός μου; Τώρα; Μέσα στον θάνατο; Πατέρα, σε παρακαλώ... η καρδιά μου δεν είναι έτοιμη για τέτοιο δεσμό.»
ΕΡΙΣΣΟ: «Δεν είναι ώρα για συναισθηματισμούς, Άννα! Είναι ώρα επιβίωσης. Γιατί διστάζεις; Μήπως υπάρχει κάτι που μου κρύβεις;»
ΑΝΝΑ: «(Χαμηλώνει το βλέμμα) Πατέρα... θυμάσαι την Κόρινθο; Τότε που έλειπες στις αποστολές σου και εγώ έμενα με τις θεραπαινίδες;»
ΕΡΙΣΣΟ: «Φυσικά και θυμάμαι. Τι σχέση έχει αυτό τώρα;»
ΑΝΝΑ: «Εκεί... γνώρισα κάποιον. Έναν ξένο ευγενή. Τον έλεγαν Ουμπέρτο. Μου έσωσε τη ζωή μια νύχτα που το άλογό μου αφηνίασε. Μου μίλησε για έρωτα, για μια ζωή μακριά από πολέμους. Του έδωσα την υπόσχεσή μου.»
ΕΡΙΣΣΟ: «(Με φωνή που τρέμει από οργή) Ουμπέρτο; Στην Κόρινθο; Άννα, ο πραγματικός Ουμπέρτο, ο άρχοντας που γνωρίζω εγώ, ήταν μαζί μου στη Βενετία εκείνο το διάστημα! Αυτός που γνώρισες ήταν ένας απατεώνας! Ένας κατάσκοπος του Μωάμεθ που περιφερόταν στις ακτές μας για να βρει τις αδυναμίες μας. Σε χρησιμοποίησε!»
ΑΝΝΑ: «Όχι! Τα μάτια του... δεν μπορεί να ήταν ψέμα!»
ΚΑΛΜΠΟ: «Άννα, άκουσε τον πατέρα σου. Ο εχθρός χρησιμοποιεί κάθε μέσο. Αυτός ο "Ουμπέρτο" είναι ίσως ο λόγος που ο Μωάμεθ ξέρει τόσο καλά τα περάσματα της πόλης μας.»
ΣΚΗΝΗ 4: Η ΕΙΣΒΟΛΗ
(Ξαφνικά, ένας τρομερός κρότος ακούγεται. Οι πόρτες της αίθουσας ανοίγουν διάπλατα. Ένας τραυματισμένος στρατιώτης μπαίνει μέσα.)
ΣΤΡΑΤΙΩΤΗΣ: «Κυβερνήτη! Η πύλη του Αγίου Νικολάου έπεσε! Οι Γενίτσαροι πλημμυρίζουν τους δρόμους! Ο Μωάμεθ είναι ήδη μέσα στην πόλη!»
ΕΡΙΣΣΟ: «Φτάσαμε στο τέλος. Άννα, τρέξε! Πήγαινε στην κρύπτη της εκκλησίας. Κλείδωσε τις σιδερένιες πόρτες. Κάλμπο, μαζί μου! Ας τους δείξουμε πώς πεθαίνουν οι Βενετοί!»
ΑΝΝΑ: «Πατέρα! Μη με αφήνεις!»
ΕΡΙΣΣΟ: «(Της δίνει ένα μικρό εγχειρίδιο) Πάρ' το αυτό. Αν η πόρτα της κρύπτης σπάσει, μην περιμένεις έλεος. Η μητέρα σου σε περιμένει στους ουρανούς. Κράτα την τιμή σου ψηλά!»
Συνεχίζω με την πλήρη και αναλυτική καταγραφή των διαλόγων, ακολουθώντας την εξέλιξη της πλοκής στην ΠΡΑΞΗ Α', με όλη τη δραματικότητα και τις λεπτομέρειες που απαιτεί το έργο.
ΣΚΗΝΗ 5: Η ΘΡΙΑΜΒΕΥΤΙΚΗ ΕΙΣΟΔΟΣ ΤΟΥ ΜΩΑΜΕΘ
(Η σκηνή μεταφέρεται στην κεντρική πλατεία του Νεγρεπόντε. Καπνοί υψώνονται παντού. Ο ΜΩΑΜΕΘ Β' εισέρχεται έφιππος, περιστοιχισμένος από τον Βεζίρη του, ΣΕΛΙΜ, και το σώμα των Γενιτσάρων. Οι στρατιώτες επευφημούν.)
ΜΩΑΜΕΘ: «Σταματήστε τη λεηλασία! Δεν ήρθα για να βασιλέψω πάνω σε πτώματα και στάχτες. Θέλω αυτή την πόλη ζωντανή, ως το διαμάντι της αυτοκρατορίας μου. Σελήμ, πού είναι ο κυβερνήτης;»
ΣΕΛΗΜ: «Μεγαλειότατε, ο Ερίσσο και ο στρατηγός του, ο Κάλμπο, συνελήφθησαν στις σκάλες του παλατιού. Πάλεψαν σαν λιοντάρια, αλλά οι άνδρες μας τους αφόπλισαν.»
ΜΩΑΜΕΘ: «Φέρτε τους μπροστά μου. Θέλω να δω στα μάτια εκείνον που πίστεψε πως μπορεί να σταματήσει την ορμή του Μωάμεθ.»
ΣΚΗΝΗ 6: Η ΑΝΑΜΕΤΡΗΣΗ ΤΩΝ ΗΓΕΤΩΝ
(Ο ΕΡΙΣΣΟ και ο ΚΑΛΜΠΟ οδηγούνται σιδηροδέσμιοι. Ο Μωάμεθ τους κοιτάζει με ένα μείγμα σεβασμού και ειρωνείας.)
ΜΩΑΜΕΘ: «Λοιπόν, Ερίσσο. Κοίταξε γύρω σου. Η ημισέληνος κυματίζει πλέον στον πύργο σου. Ήσουν γενναίος, αλλά η τύχη ευνοεί τους ισχυρούς. Γιατί δεν γονατίζεις;»
ΕΡΙΣΣΟ: «Γονατίζω μόνο μπροστά στον Θεό, Μωάμεθ. Εσύ είσαι απλώς ένας άνθρωπος που τον τύφλωσε η δύναμη. Μπορείς να πάρεις την πόλη, μπορείς να πάρεις τη ζωή μου, αλλά την υποταγή μου δεν θα την έχεις ποτέ.»
ΚΑΛΜΠΟ: «Μην χάνεις τα λόγια σου, Ερίσσο. Ένας τύραννος δεν καταλαβαίνει τη γλώσσα της τιμής. Μας νίκησες με το πλήθος των στρατιωτών σου, όχι με την ανδρεία σου.»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Γελώντας) Η ανδρεία είναι για τους ποιητές. Η νίκη είναι για τους αυτοκράτορες. Όμως, σας θαυμάζω. Θα σας προσφέρω μια ευκαιρία. Ορκιστείτε πίστη σε μένα και θα κρατήσετε τα αξιώματά σας.»
ΕΡΙΣΣΟ: «Προτιμώ την αγχόνη.»
ΣΚΗΝΗ 7: Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ ΚΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ
(Η ΑΝΝΑ, μην αντέχοντας να βλέπει τον πατέρα της δέσμιο, βγαίνει από την κρύπτη και τρέχει προς το μέρος τους, παρά τις προσπάθειες των στρατιωτών να την σταματήσουν.)
ΑΝΝΑ: «Σταματήστε! Αφήστε τον πατέρα μου! Αν θέλετε αίμα, πάρτε το δικό μου, αλλά λυπηθείτε τα γηρατειά του!»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Παγώνει βλέποντάς την. Η φωνή του αλλάζει τελείως) Αυτή η μορφή... αυτό το πρόσωπο... Δεν μπορεί να είναι αλήθεια. Άννα;»
ΑΝΝΑ: «(Σηκώνει το βλέμμα και αναγνωρίζει τον Μωάμεθ. Το εγχειρίδιο πέφτει από το χέρι της) Εσύ; Ουμπέρτο;»
ΕΡΙΣΣΟ: «(Με φρίκη) Τι λες, παιδί μου; Αυτός είναι ο σφαγέας του λαού μας!»
ΜΩΑΜΕΘ: «Άννα, η μοίρα παίζει περίεργα παιχνίδια. Ο "Ουμπέρτο" που γνώρισες στην Κόρινθο δεν ήταν ψέμα. Ήταν η ανάγκη ενός αυτοκράτορα να αγαπηθεί ως άνθρωπος. Δεν σε ξέχασα ποτέ. Κάθε βράδυ στην Ανδριανούπολη, η μορφή σου ήταν η μόνη μου παρηγοριά.»
ΑΝΝΑ: «Με γέλασες! Με χρησιμοποίησες για να μάθεις τα μυστικά του πατέρα μου! Κάθε λέξη που μου είπες ήταν ένα βέλος στην καρδιά της πατρίδας μου!»
ΜΩΑΜΕΘ: «Όχι! Η αγάπη μου ήταν το μόνο αληθινό πράγμα στη ζωή μου. Άννα, κοίταξέ με. Η πόλη είναι δική μου, αλλά εγώ θέλω να είμαι δικός σου. Έλα μαζί μου. Το στέμμα της αυτοκρατορίας σε περιμένει.»
ΣΚΗΝΗ 8: Η ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ
ΕΡΙΣΣΟ: «Άννα, αν κάνεις έστω και ένα βήμα προς το μέρος του, η κατάρα μου θα σε ακολουθεί μέχρι τον τάφο! Προτιμώ να σε δω νεκρή παρά στην αγκαλιά του εχθρού!»
ΑΝΝΑ: «Πατέρα, η καρδιά μου σπάει στα δύο. Μωάμεθ, αν ισχυρίζεσαι πως με αγάπησες, δείξε το τώρα. Άφησε τον πατέρα μου και τον Κάλμπο ελεύθερους. Αυτή είναι η μόνη απόδειξη που δέχομαι.»
ΜΩΑΜΕΘ: «Ζητάς πολλά. Αυτοί οι άνδρες είναι οι πιο επικίνδυνοι εχθροί μου. Αλλά για σένα... (Γυρίζει στον Σελήμ) Πάρτε τους στο στρατόπεδο. Μην τους πειράξετε. Θα τους κρατήσουμε ως εγγύηση για την υπακοή της Άννας.»
ΚΑΛΜΠΟ: «Μην δέχεσαι τίποτα, Άννα! Είναι παγίδα!»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Προς την Άννα) Έλα, Άννα. Το παλάτι σου σε περιμένει. Μην φοβάσαι. Ο "Ουμπέρτο" είναι ακόμα εδώ για σένα.»
ΑΝΝΑ: «(Προς τον εαυτό της, καθώς την οδηγούν μακριά) Θεέ μου, δώσε μου τη δύναμη να αντέξω. Η προδοσία του είναι πιο βαριά από τις αλυσίδες του πατέρα μου.»
ΣΚΗΝΗ 9: ΣΤΟ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ (ΠΡΑΞΗ Β')
(Η σκηνή μεταφέρεται στην πολυτελή σκηνή του Μωάμεθ. Η Άννα είναι μόνη, περιτριγυρισμένη από σκλάβες που προσπαθούν να την ντύσουν με μεταξωτά ρούχα.)
ΑΝΝΑ: «Πάρτε τα αυτά από πάνω μου! Αυτά τα κοσμήματα μου θυμίζουν τις αλυσίδες των δικών μου ανθρώπων. Πού είναι ο Μωάμεθ; Θέλω να τον δω τώρα!»
ΣΕΛΗΜ: «(Μπαίνοντας στη σκηνή) Ο Σουλτάνος προσεύχεται για τη νίκη, κυρία μου. Σύντομα θα είναι εδώ. Σας παρακαλώ, μην τον εξοργίσετε. Η ζωή του πατέρα σας κρέμεται από τη διάθεσή του.»
ΑΝΝΑ: «Η ζωή του πατέρα μου κρέμεται από την τιμή μου, Σελήμ. Και αυτή δεν την πουλάω.»
ΣΚΗΝΗ 10: Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΕΡΩΤΑ
(Ο ΜΩΑΜΕΘ εισέρχεται. Δείχνει κουρασμένος αλλά αποφασισμένος.)
ΜΩΑΜΕΘ: «Γιατί αρνείσαι τα δώρα μου, Άννα; Θέλω να σε δω να λάμπεις δίπλα μου. Ο κόσμος όλος θα προσκυνά την ομορφιά σου.»
ΑΝΝΑ: «Πώς μπορείς να μιλάς για ομορφιά μέσα στο αίμα; Ακούω τις κραυγές των τραυματιών έξω. Αυτή είναι η μουσική του γάμου μας;»
ΜΩΑΜΕΘ: «Είναι η μουσική της ιστορίας. Οι αυτοκρατορίες χτίζονται με πόνο. Αλλά εμείς... εμείς μπορούμε να φέρουμε την ειρήνη. Άκουσε, Άννα. Πρέπει να φύγω για την πολιορκία του κάστρου. Οι άνδρες σου αντιστέκονται ακόμα εκεί. Αν μου δώσεις την υπόσχεσή σου πως θα με περιμένεις, θα διατάξω να σταματήσει η σφαγή.»
ΑΝΝΑ: «Μου ζητάς να προδώσω την πίστη μου για να σώσω τη ζωή μου;»
ΜΩΑΜΕΘ: «Σου ζητάω να σώσεις τον πατέρα σου. Πάρε αυτό το δαχτυλίδι. (Της δίνει το σφραγισμένο δαχτυλίδι του Σουλτάνου). Με αυτό, οι φρουροί θα σε υπακούσουν τυφλά. Χρησιμοποίησέ το για να τον δεις. Μίλησέ του. Πείσε τον να παραδοθεί. Αν το κάνει, θα είστε και οι δύο ελεύθεροι.»
ΑΝΝΑ: «(Παίρνοντας το δαχτυλίδι με τρεμάμενα χέρια) Θα πάω... αλλά μην περιμένεις να γίνω το όργανο της νίκης σου.»
Συνεχίζω με την πλήρη απόδοση των διαλόγων, περνώντας στο πιο κρίσιμο και δραματικό σημείο της ΠΡΑΞΗΣ Β', όπου η σύγκρουση μεταξύ έρωτα, καθήκοντος και αυτοθυσίας φτάνει στην κορύφωσή της.
ΣΚΗΝΗ 11: Η ΚΑΘΟΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΡΥΠΤΗ
(Το σκηνικό αλλάζει στις σκοτεινές κατακόμβες κάτω από την κεντρική εκκλησία. Ο ΕΡΙΣΣΟ και ο ΚΑΛΜΠΟ κάθονται πάνω σε πέτρινες πλάκες, δίπλα στον τάφο της συζύγου του Ερίσσο. Το φως των δαυλών τρεμοπαίζει.)
ΕΡΙΣΣΟ: «Κάλμπο, ακούς; Η ησυχία εδώ κάτω είναι πιο τρομακτική από τις κανονιές. Σημαίνει πως η πόλη παραδόθηκε στη σιωπή του θανάτου.»
ΚΑΛΜΠΟ: «Ή σημαίνει πως οι δικοί μας ανασυντάσσονται. Μην απελπίζεσαι, Ερίσσο. Όσο αναπνέουμε, η Βενετία ζει μέσα μας. Αλλά η Άννα... η σκέψη της με καίει περισσότερο από τις αλυσίδες.»
ΕΡΙΣΣΟ: «Μην προφέρεις το όνομά της. Για μένα πέθανε τη στιγμή που κοίταξε τον τύραννο στα μάτια με εκείνο το βλέμμα της αναγνώρισης. Προτίμησε τον απατεώνα "Ουμπέρτο" από την τιμή του πατέρα της.»
ΣΚΗΝΗ 12: Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΤΗΣ "ΠΡΟΔΟΤΡΑΣ"
(Η βαριά σιδερένια πόρτα τρίζει και ανοίγει. Η ΑΝΝΑ εισέρχεται, κρατώντας έναν δαυλό. Οι δύο άνδρες σηκώνονται απότομα.)
ΑΝΝΑ: «Πατέρα! Κάλμπο! Είστε ζωντανοί!»
ΕΡΙΣΣΟ: «(Πισωπατώντας) Μην με αγγίζεις! Με τι άδεια ήρθες εδώ; Μήπως σου την έδωσε ο εραστής σου ως ανταμοιβή για την υποταγή σου;»
ΑΝΝΑ: «Πατέρα, άκουσέ με πριν με καταδικάσεις. Ήρθα για να σας σώσω. Κοιτάξτε αυτό το δαχτυλίδι. Είναι η σφραγίδα του Μωάμεθ. Οι φρουροί έξω γονάτισαν στο πέρασμά μου.»
ΚΑΛΜΠΟ: «Και τι ζήτησε ως αντάλλαγμα για αυτό το δαχτυλίδι, Άννα; Ποιο κομμάτι της ψυχής σου πούλησες για να μας δεις;»
ΑΝΝΑ: «Δεν πούλησα τίποτα! Τον γέλασα, όπως μας γέλασε κι εκείνος στην Κόρινθο. Του υποσχέθηκα πως θα σας πείσω να παραδοθείτε, αλλά ο σκοπός μου είναι άλλος. Πάρτε το δαχτυλίδι. Φύγετε από τη μυστική δίοδο που οδηγεί στο λιμάνι. Εκεί υπάρχει ακόμα μια γαλέρα που περιμένει.»
ΣΚΗΝΗ 13: Ο ΟΡΚΟΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ
ΕΡΙΣΣΟ: «Και εσύ; Αν φύγουμε, ο Μωάμεθ θα ξεσπάσει πάνω σου. Θα σε σκοτώσει!»
ΑΝΝΑ: «Ας με σκοτώσει. Θα πεθάνω ξέροντας πως ο πατέρας μου είναι ελεύθερος να πολεμήσει ξανά. Αλλά πριν φύγετε, έχω μια παράκληση. Κάλμπο, πλησίασε.»
ΚΑΛΜΠΟ: «Τι θέλεις από έναν μελλοθάνατο, Άννα;»
ΑΝΝΑ: «Θέλω να με παντρέψεις με τον Κάλμπο, πατέρα. Εδώ, τώρα, μπροστά στον τάφο της μητέρας μου. Θέλω να φύγετε ξέροντας πως είμαι γυναίκα ενός ήρωα. Αν ο Μωάμεθ προσπαθήσει να με πάρει, θα βρει μια παντρεμένη γυναίκα που ανήκει μόνο στον Θεό και στον σύζυγό της.»
ΕΡΙΣΣΟ: «(Συγκλονισμένος) Άννα... παιδί μου... σε παρεξήγησα. Η καρδιά σου είναι πιο δυνατή από το ατσάλι των Τούρκων.»
ΣΚΗΝΗ 14: Ο ΜΥΣΤΙΚΟΣ ΓΑΜΟΣ
(Ο Ερίσσο ενώνει τα χέρια τους πάνω από την πέτρινη πλάκα του τάφου.)
ΕΡΙΣΣΟ: «Στο όνομα του Πατρός και του Υιού. Σας ενώνω με τα δεσμά του γάμου κάτω από τις πιο μαύρες συνθήκες. Κάλμπο, αυτή είναι η σύζυγός σου. Άννα, αυτός είναι ο κύριός σου.»
ΚΑΛΜΠΟ: «Ορκίζομαι να τιμήσω αυτό το όνομα, ακόμα κι αν η μοίρα μας χωρίσει σε λίγα λεπτά.»
ΑΝΝΑ: «Τώρα φύγετε! Ακούω βήματα στις σκάλες. Η ώρα πέρασε. Αν σας βρουν εδώ, η θυσία μου θα πάει χαμένη.»
ΕΡΙΣΣΟ: «Δεν μπορώ να σε αφήσω, Άννα!»
ΑΝΝΑ: «Πρέπει! Για τη Βενετία! Για τη Χαλκίδα! Φύγετε!»
ΣΚΗΝΗ 15: Η ΟΡΓΗ ΤΟΥ ΜΩΑΜΕΘ
(Ο Ερίσσο και ο Κάλμπο εξαφανίζονται στο βάθος της στοάς. Λίγα δευτερόλεπτα μετά, ο ΜΩΑΜΕΘ εισβάλλει στην κρύπτη με αναμμένους πυρσούς και στρατιώτες.)
ΜΩΑΜΕΘ: «Άννα! Γιατί άργησες; Η υπομονή μου εξαντλήθηκε. (Κοιτάζει γύρω του και βλέπει τις άδειες αλυσίδες) Πού είναι; Πού είναι ο Ερίσσο;»
ΑΝΝΑ: «(Στέκεται όρθια και περήφανη) Εκεί που δεν μπορείς να τους φτάσεις, Μωάμεθ. Είναι ελεύθεροι. Το δαχτυλίδι σου έκανε το καθήκον του.»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Ουρλιάζοντας) Με πρόδωσες! Εμένα! Που σου έδωσα το κλειδί της αυτοκρατορίας μου! Σου πρόσφερα την αγάπη μου κι εσύ μου πέταξες στο πρόσωπο την περιφρόνηση!»
ΑΝΝΑ: «Δεν σου χρωστάω αγάπη, Μωάμεθ. Σου χρωστάω μόνο το μίσος ενός λαού που έπνιξες στο αίμα. Ο "Ουμπέρτο" πέθανε μαζί με την ελευθερία της Χαλκίδας.»
ΣΚΗΝΗ 16: Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΥΚΑΙΡΙΑ
ΜΩΑΜΕΘ: «Σελήμ! Φώναξε τους δήμιους! Θα την κάνω να με παρακαλάει για έλεος!»
ΑΝΝΑ: «Μην κουράζεσαι. Δεν φοβάμαι τον θάνατο. Τον συνήθισα βλέποντάς σε να σφάζεις τους φίλους μου.»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Πλησιάζει με απειλητικό ύφος αλλά η φωνή του σπάει) Γιατί, Άννα; Θα μπορούσαμε να είχαμε τον κόσμο στα πόδια μας. Γιατί διάλεξες έναν τάφο;»
ΑΝΝΑ: «Γιατί σε αυτόν τον τάφο υπάρχει η τιμή μου. Και η τιμή μου, Μωάμεθ, είναι κάτι που το σπαθί σου δεν μπορεί να κόψει.»
ΣΚΗΝΗ 17: Η ΕΞΕΓΕΡΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ
(Μια ομάδα γυναικών από την πόλη εισβάλλει στην κρύπτη, κυνηγημένες από Τούρκους στρατιώτες. Πέφτουν στα πόδια της Άννας.)
ΓΥΝΑΙΚΑ Α': «Άννα, βοήθησέ μας! Μας παίρνουν τα παιδιά! Μας οδηγούν στα καράβια!»
ΑΝΝΑ: «(Προς τον Μωάμεθ) Δες το έργο σου! Αυτές είναι οι υπήκοοι που θέλεις; Τρέμουν μπροστά σου!»
ΜΩΑΜΕΘ: «Σταματήστε! (Προς τους στρατιώτες) Αφήστε τις γυναίκες. Άννα, δες τη δύναμή μου. Με μια λέξη μου, η σφαγή σταματά. Με μια λέξη μου, ξεκινά πάλι. Η μοίρα τους είναι στα χέρια σου. Πες μου ότι θα έρθεις μαζί μου οικειοθελώς, και θα τις αφήσω όλες ελεύθερες.»
ΑΝΝΑ: «(Κοιτάζει τις γυναίκες, μετά τον Μωάμεθ) Ζητάς την ψυχή μου για τις ζωές τους. Είναι μια δίκαιη ανταλλαγή για μια χριστιανή.»
ΣΚΗΝΗ 18: ΤΟ ΜΟΙΡΑΙΟ "ΝΑΙ"
ΑΝΝΑ: «Θα έρθω μαζί σου, Μωάμεθ. Αλλά υπό έναν όρο. Θα με αφήσεις να προσευχηθώ για τελευταία φορά μόνη μου, εδώ, στον τάφο της μητέρας μου. Μετά, θα είμαι δική σου.»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Με θρίαμβο) Έστω. Σου δίνω δέκα λεπτά. Σελήμ, βγείτε έξω. Φρουρήστε τις πόρτες. Κανείς να μην μπει, κανείς να μην βγει.»
ΣΚΗΝΗ 19: Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΠΡΟΣΕΥΧΗ
(Η Άννα μένει μόνη στην κρύπτη. Οι γυναίκες της Χαλκίδας είναι συγκεντρωμένες στις γωνίες, κλαίγοντας σιωπηλά. Το φως από το φεγγάρι πέφτει πάνω στον τάφο της μητέρας της.)
ΑΝΝΑ: «Μητέρα, με ακούς; Σε αυτόν τον ιερό χώρο, όπου πριν από λίγο ενώθηκα με τον Κάλμπο, ετοιμάζομαι να εκπληρώσω το χρέος μου. Ο τύραννος νομίζει πως με νίκησε. Πιστεύει πως το σώμα μου θα στολίσει το χαρέμι του. Αλλά δεν ξέρει πως η ψυχή μου έχει ήδη πετάξει ψηλά.»
ΓΥΝΑΙΚΑ Β': «Άννα, τι σκοπεύεις να κάνεις; Το βλέμμα σου είναι απόκοσμο. Φοβόμαστε για σένα.»
ΑΝΝΑ: «Μη φοβάστε για μένα, αδελφές μου. Να φοβάστε για εκείνους που μένουν πίσω χωρίς τιμή. Εγώ βρήκα τον δρόμο μου. (Βγάζει το στιλέτο που είχε κρύψει στις πτυχές του φορέματός της). Αυτό το ατσάλι είναι ο μόνος εραστής που θα δεχτώ απόψε.»
ΣΚΗΝΗ 20: Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΤΥΡΑΝΝΟΥ
(Ο χρόνος τελειώνει. Οι πόρτες ανοίγουν με πάταγο. Ο ΜΩΑΜΕΘ εισέρχεται θριαμβευτής, ακολουθούμενος από τον ΣΕΛΗΜ και την προσωπική του φρουρά.)
ΜΩΑΜΕΘ: «Άννα! Ο χρόνος σου τελείωσε. Ο ήλιος που θα ανατείλει σε λίγο θα σε βρει στο πλευρό μου, πάνω σε χρυσό θρόνο. Έλα, δώσε μου το χέρι σου. Η Χαλκίδα κάηκε, αλλά μια νέα αυτοκρατορία γεννιέται για εμάς.»
ΑΝΝΑ: «(Στέκεται ακίνητη δίπλα στον τάφο) Πλησίασε, Μωάμεθ. Θέλεις το χέρι μου; Θέλεις την καρδιά μου; Έλα να τις πάρεις. Αλλά να ξέρεις, αυτό που θα αγγίξεις δεν θα είναι η γυναίκα που αγάπησες στην Κόρινθο.»
ΜΩΑΜΕΘ: «Τι εννοείς; Γιατί μιλάς με γρίφους; Σελήμ, φέρτε το άλογό της!»
ΣΚΗΝΗ 21: Η ΜΕΓΑΛΗ ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ
ΑΝΝΑ: «Πριν ξεκινήσουμε, Μωάμεθ, πρέπει να μάθεις την αλήθεια. Ο Ερίσσο δεν είναι μόνο ο πατέρας μου. Είναι ο μάρτυρας της πίστης μου. Και ο Κάλμπο... ο Κάλμπο δεν είναι μόνο ένας αιχμάλωτος. Είναι ο σύζυγός μου!»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Συγκλονισμένος) Τι λες; Ψεύδεσαι! Πότε πρόλαβες;»
ΑΝΝΑ: «Εδώ, σε αυτόν τον τάφο, πριν από λίγα λεπτά. Η πίστη μου και η πατρίδα μου με σφράγισαν. Είμαι Βενετή, είμαι χριστιανή και είμαι σύζυγος ενός ήρωα. Πώς τολμάς να ζητάς μια τέτοια γυναίκα;»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Με τυφλή οργή) Τότε θα σε πάρω ως λάφυρο! Θα σε σύρω πίσω στην Ανδριανούπολη με αλυσίδες! Αν δεν μπορείς να είσαι η βασίλισσά μου, θα είσαι η πιο ταπεινή μου σκλάβα!»
ΣΚΗΝΗ 22: Η ΘΥΣΙΑ (ΤΟ ΦΙΝΑΛΕ)
ΑΝΝΑ: «Ποτέ! (Υψώνει το στιλέτο). Κοίταξε, Μωάμεθ! Δες πώς πεθαίνουν εκείνοι που δεν ξέρουν να προσκυνούν!»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Ορμάει προς το μέρος της) Όχι! Σταμάτα!»
(Η Άννα καρφώνει το στιλέτο στην καρδιά της με μια σταθερή κίνηση. Πέφτει αργά πάνω στην πέτρινη πλάκα του τάφου. Οι γυναίκες ξεσπούν σε κραυγές.)
ΑΝΝΑ: «(Με σβησμένη φωνή) Πατέρα... είμαι... ελεύθερη... Μωάμεθ... με έχασες... για πάντα...»
ΣΚΗΝΗ 23: Η ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ ΤΟΥ ΚΑΤΑΚΤΗΤΗ
(Ο Μωάμεθ πέφτει στα γόνατα δίπλα στο άψυχο σώμα της. Το πρόσωπό του είναι γεμάτο απόγνωση.)
ΜΩΑΜΕΘ: «Άννα! Άνοιξε τα μάτια σου! Σου χαρίζω την πόλη! Σου χαρίζω τα πάντα! (Γυρίζει στον Σελήμ). Γιατί δεν την σταμάτησες; Γιατί με αφήσατε να την καταστρέψω;»
ΣΕΛΗΜ: «Μεγαλειότατε, δεν μπορούσαμε να πολεμήσουμε μια τέτοια θέληση. Η ψυχή της ήταν πιο δυνατή από τον στρατό μας.»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Κοιτάζει το αίμα στα χέρια του) Νίκησα... αλλά αυτή η νίκη είναι πιο πικρή από την πιο βαριά ήττα. Πάρτε με από εδώ. Το Νεγρεπόντε είναι πλέον μια πόλη φαντασμάτων. Και εγώ... ο κυρίαρχος του κόσμου... είμαι ο πιο φτωχός άνθρωπος στη γη.»
ΣΚΗΝΗ 24: ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΔΡΑΜΑΤΟΣ
(Στο βάθος, ακούγονται οι σάλπιγγες των Τούρκων που αναγγέλλουν την πλήρη κατάληψη της πόλης. Ο Ερίσσο και ο Κάλμπο, από μακριά, βλέπουν την εκκλησία να φλέγεται, καταλαβαίνοντας τη θυσία της Άννας.)
ΕΡΙΣΣΟ: (Από μακριά) «Άννα, η δόξα σου θα ζει όσο υπάρχει η Χαλκίδα!»
ΚΑΛΜΠΟ: «Θα σε εκδικηθούμε, σύζυγέ μου! Κάθε σπαθιά μας θα φέρει το όνομά σου!»
(Η αυλαία πέφτει αργά, ενώ ο Μωάμεθ παραμένει γονατισμένος στο σκοτάδι της κρύπτης, με το κεφάλι σκυμμένο πάνω από τη νεκρή Άννα.)
ΣΥΝΟΨΗ ΤΗΣ ΔΟΜΗΣ ΤΗΣ ΟΠΕΡΑΣ
Πράξη Κεντρικό Θέμα Αποτέλεσμα
Α' Πράξη Η Πολιορκία & Η Αποκάλυψη Η Άννα ανακαλύπτει πως ο εραστής της είναι ο Μωάμεθ.
Β' Πράξη Η Σύγκρουση & Η Θυσία Η Άννα απελευθερώνει τους δικούς της και αυτοκτονεί.
Η ΕΚΔΟΧΗ ΤΗΣ ΒΕΝΕΤΙΑΣ
Στην εκδοχή της ΒΕΝΕΤΙΑΣ (1822), ο ΡΟΟΣΣΙΝΙ άλλαξε ριζικά το φινάλε για να ικανοποιήσει το κοινό της πόλης, μετατρέποντας την τραγωδία σε έναν θρίαμβο της πατρίδας και του έρωτα. Σε αυτή την εκδοχή, η ΑΝΝΑ δεν αυτοκτονεί, αλλά η Χαλκίδα απελευθερώνεται και ο ΜΩΑΜΕΘ υποχωρεί ηττημένος.
Ακολουθούν οι εκτενείς διάλογοι αυτής της σπάνιας και ηρωικής εκδοχής, διατηρώντας την ένταση και το ύφος του έργου:
ΠΡΑΞΗ Β': Η ΑΝΤΕΠΙΘΕΣΗ ΚΑΙ Ο ΘΡΙΑΜΒΟΣ
ΣΚΗΝΗ 1: Η ΣΥΝΩΜΟΣΙΑ ΣΤΗΝ ΚΡΥΠΤΗ
(Ο ΕΡΙΣΣΟ και ο ΚΑΛΜΠΟ βρίσκονται στις κατακόμβες. Η ΑΝΝΑ εισέρχεται με το δαχτυλίδι του Σουλτάνου, αλλά αυτή τη φορά το σχέδιο είναι διαφορετικό.)
ΑΝΝΑ: «Πατέρα, Κάλμπο! Ο Μωάμεθ πιστεύει πως με κέρδισε. Μου έδωσε αυτό το δαχτυλίδι ως σύμβολο εξουσίας. Δεν ξέρει όμως πως με αυτό θα ανοίξω τις πύλες στους δικούς μας!»
ΕΡΙΣΣΟ: «Παιδί μου, διακινδυνεύεις τη ζωή σου. Αν ο τύραννος καταλάβει το δόλο, η οργή του θα είναι αμείλικτη.»
ΑΝΝΑ: «Ας είναι! Προτιμώ να πεθάνω ως ελευθερώτρια της Χαλκίδας παρά να ζήσω ως βασίλισσα ενός κατακτητή. Κάλμπο, πάρε το δαχτυλίδι. Οδήγησε τους άνδρες σου μέσα από τη μυστική δίοδο του Ευρίπου. Όταν ακούσετε τον κώδωνα της εκκλησίας, επιτεθείτε!»
ΚΑΛΜΠΟ: «Άννα, η ανδρεία σου ξεπερνά και τους πιο έμπειρους στρατιώτες μου. Σήμερα, η Χαλκίδα θα αναπνεύσει ξανά!»
ΣΚΗΝΗ 2: Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΜΩΑΜΕΘ
(Ο ΜΩΑΜΕΘ εισέρχεται στην κρύπτη, πιστεύοντας πως η Άννα είναι έτοιμη να τον ακολουθήσει.)
ΜΩΑΜΕΘ: «Άννα, η ώρα της φυγής έφτασε. Το καράβι μου είναι έτοιμο να μας οδηγήσει στη δόξα. Πού είναι ο πατέρας σου; Ελπίζω να τον έπεισες να υποταχθεί.»
ΑΝΝΑ: «Ο πατέρας μου, Μωάμεθ, δεν υποτάσσεται σε θνητούς. Υπακούει μόνο στην τιμή του. Και εγώ, η Άννα, δεν είμαι πια η αδύναμη κοπέλα που γνώρισες στην Κόρινθο.»
ΜΩΑΜΕΘ: «Τι σημαίνουν αυτά τα λόγια; Γιατί το βλέμμα σου είναι γεμάτο περιφρόνηση;»
ΑΝΝΑ: «Σημαίνουν πως ο χρόνος σου τελείωσε! Άκου!»
(Ακούγεται ο ήχος της καμπάνας και οι ιαχές των Βενετών στρατιωτών που επιτίθενται.)
ΣΚΗΝΗ 3: Η ΜΑΧΗ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡΟ
(Ο ΚΑΛΜΠΟ και ο ΕΡΙΣΣΟ εισβάλλουν στην αίθουσα με τα σπαθιά γυμνά. Οι Τούρκοι φρουροί αιφνιδιάζονται.)
ΚΑΛΜΠΟ: «Πίσω, τύραννε! Η Χαλκίδα ξύπνησε! Κάθε στενό, κάθε σπίτι έχει γίνει ένα οχύρωμα εναντίον σου!»
ΜΩΑΜΕΘ: «Προδοσία! Σελήμ, συγκέντρωσε τους Γενίτσαρους! Δεν θα αφήσω αυτή την πέτρα να μου ξεφύγει!»
ΕΡΙΣΣΟ: «Είναι αργά, Μωάμεθ! Ο στόλος του Λορεντάν φάνηκε στον ορίζοντα. Είσαι παγιδευμένος ανάμεσα στα τείχη και τη θάλασσα!»
ΣΚΗΝΗ 4: Η ΥΠΟΧΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΤΑΚΤΗΤΗ
(Ο Μωάμεθ βλέπει πως η κατάσταση είναι μη αναστρέψιμη. Η Άννα στέκεται ανάμεσα στον πατέρα της και τον Κάλμπο.)
ΜΩΑΜΕΘ: «Άννα... θα μπορούσες να είχες τον κόσμο. Γιατί διάλεξες τη μάχη;»
ΑΝΝΑ: «Γιατί διάλεξα την πατρίδα μου. Φύγε, Μωάμεθ. Πάρε το στρατό σου και άφησε τον Εύριπο ήσυχο. Η αγάπη μας πέθανε τη στιγμή που το πρώτο κανόνι χτύπησε τη Χαλκίδα.»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Με πικρία) Θα φύγω. Αλλά όχι από φόβο για τα σπαθιά σας. Φεύγω γιατί νικήθηκα από μια γυναίκα. Η Χαλκίδα μένει ελεύθερη, αλλά η καρδιά μου μένει έρημη.»
ΣΚΗΝΗ 5: Ο ΤΕΛΙΚΟΣ ΘΡΙΑΜΒΟΣ
(Η πλατεία της Χαλκίδας γεμίζει από λαό και στρατιώτες που πανηγυρίζουν. Ο ήλιος ανατέλλει πάνω από τον Εύριπο.)
ΕΡΙΣΣΟ: «Πολίτες της Χαλκίδας, η νίκη είναι δική μας! Η πίστη και η ενότητα έδιωξαν το σκοτάδι!»
ΚΑΛΜΠΟ: «Άννα, είσαι η ηρωίδα μας. Το όνομά σου θα τραγουδιέται όσο υπάρχουν αυτά τα τείχη.»
ΑΝΝΑ: «Ας υμνήσουμε την ελευθερία! Πατέρα, Κάλμπο, η Χαλκίδα είναι και πάλι το διαμάντι της θάλασσας!»
ΧΟΡΟΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΩΝ: «Δόξα στον Ερίσσο! Δόξα στην Άννα! Η Χαλκίδα νίκησε! Η ελευθερία θριάμβευσε!»
ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΤΗΣ ΕΚΔΟΧΗΣ ΤΗΣ ΒΕΝΕΤΙΑΣ
ΤΟ ΤΕΛΟΣ: Αντί για την αυτοκτονία της Άννας, έχουμε την απελευθέρωση της πόλης.
Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ: Η Άννα ενεργεί ως στρατηγός, οργανώνοντας την παγίδα στον Μωάμεθ χρησιμοποιώντας το δαχτυλίδι του.
Ο ΚΑΛΜΠΟ: Εμφανίζεται ως ο θριαμβευτής στρατιωτικός που οδηγεί την τελική επίθεση.
Ο ΜΩΑΜΕΘ: Υποχωρεί με μια αίσθηση ρομαντικής ήττας, αναγνωρίζοντας το μεγαλείο της Άννας.
Αυτή η εκδοχή γράφτηκε ειδικά για το θέατρο La Fenice της Βενετίας, καθώς το εκεί κοινό δεν αποδεχόταν εύκολα τα τραγικά φινάλε και ήθελε να δει τη νίκη των χριστιανικών δυνάμεων έναντι των Οθωμανών.
Η ΕΚΔΟΧΗ ΤΟΥ ΠΑΡΙΣΙΟΥ
Η εκδοχή του Παρισιού, που έκανε πρεμιέρα το 1826 στην Académie Royale de Musique, είναι η πιο διάσημη και μεγαλειώδης μορφή του έργου. Ο ΡΟΟΣΣΙΝΙ την ονόμασε «Η ΠΟΛΙΟΡΚΙΑ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΟΥ» (LE SIÈGE DE CORINTHE).
Εδώ, η πλοκή μεταφέρεται από τη Χαλκίδα στην ΚΟΡΙΝΘΟ, οι ήρωες αλλάζουν ονόματα (ο Ερίσσο γίνεται ΝΕΟΚΛΗΣ και ο Κάλμπο γίνεται ΙΕΡΟΚΛΗΣ), και το έργο αποκτά έναν έντονο Φιλελληνικό χαρακτήρα, καθώς γράφτηκε κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης για να ξεσηκώσει το γαλλικό κοινό υπέρ των Ελλήνων.
ΠΡΑΞΗ Γ': ΤΟ ΦΙΝΑΛΕ ΤΟΥ ΠΑΡΙΣΙΟΥ (Η ΘΥΣΙΑ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΟΥ)
ΣΚΗΝΗ 1: ΟΙ ΚΑΤΑΚΟΜΒΕΣ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΟΥ
(Στο υπόγειο της Ακροκορίνθου. Οι Έλληνες στρατιώτες είναι έτοιμοι για την τελευταία θυσία. Ο ΙΕΡΟΚΛΗΣ (Αρχιερέας) ευλογεί τα όπλα τους.)
ΙΕΡΟΚΛΗΣ: «Έλληνες! Η ώρα της δόξας έφτασε. Ο Μωάμεθ πιστεύει πως θα μας υποτάξει, αλλά εμείς θα του παραδώσουμε μόνο στάχτες. Ορκιστείτε πάνω σε αυτούς τους τάφους πως θα πεθάνετε ελεύθεροι!»
ΝΕΟΚΛΗΣ (Πατέρας): «Η Κόρινθος θα γίνει το νέο Μεσολόγγι! Άννα, παιδί μου, είσαι έτοιμη;»
ΑΝΝΑ: «Είμαι έτοιμη, πατέρα. Η καρδιά μου δεν ανήκει πια στον "Ουμπέρτο", αλλά στην Ελλάδα. Ας καούν όλα, αρκεί η ψυχή μας να μείνει αμόλυντη.»
ΣΚΗΝΗ 2: Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΤΟΥ ΜΩΑΜΕΘ
(Ο ΜΩΑΜΕΘ εισβάλλει στις κατακόμβες. Βλέπει τους Έλληνες να κρατούν δαυλούς πάνω από τα βαρέλια με την πυρίτιδα.)
ΜΩΑΜΕΘ: «Σταματήστε! Άννα, τι τρέλα είναι αυτή; Σου προσφέρω τη ζωή, σου προσφέρω τον θρόνο μου! Γιατί προτιμάς τη φωτιά;»
ΑΝΝΑ: «Γιατί η φωτιά της ελευθερίας είναι πιο λαμπρή από τον χρυσό σου, Μωάμεθ. Δες τους άνδρες μου, δες τον πατέρα μου. Δεν φοβούνται το σπαθί σου, γιατί ο θάνατος για την πατρίδα είναι αθανασία!»
ΜΩΑΜΕΘ: «Νεοκλή, δώσε μου την κόρη σου και θα σβήσω τις φλόγες. Θα ονομάσω την Κόρινθο ελεύθερη πόλη υπό την προστασία μου!»
ΝΕΟΚΛΗΣ: «Η προστασία ενός τυράννου είναι σκλαβιά, Μωάμεθ. Η Κόρινθος επιλέγει τον ουρανό!»
ΣΚΗΝΗ 3: Η ΕΚΡΗΞΗ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ
(Οι Τούρκοι στρατιώτες ορμούν. Η Άννα πλησιάζει τη φλόγα στην πυρίτιδα.)
ΑΝΝΑ: «Αντίο, Μωάμεθ! Θυμήσου την Κόρινθο ως το μέρος που δεν μπόρεσες ποτέ να κατακτήσεις!»
ΜΩΑΜΕΘ: «Όχι! Σταματήστε την!»
(Μια τρομερή έκρηξη συγκλονίζει τα πάντα. Η σκηνή γεμίζει φλόγες. Το κάστρο της Κορίνθου καταρρέει.)
ΣΚΗΝΗ 4: Η ΑΠΟΘΕΩΣΗ
(Καθώς ο καπνός διαλύεται, το κοινό βλέπει την Κόρινθο στις φλόγες, αλλά οι ψυχές των ηρώων φαίνονται να ανεβαίνουν στον ουρανό, συμβολίζοντας την ηθική νίκη της Ελλάδας.)
ΧΟΡΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ (Μέσα από τις φλόγες): «Ελευθερία ή Θάνατος! Η Ελλάδα ζει για πάντα!»
ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΤΗΣ ΠΑΡΙΣΙΝΗΣ ΕΚΔΟΧΗΣ
Στοιχείο Εκδοχή Νάπολης (1820) Εκδοχή Παρισιού (1826)
Τοποθεσία Χαλκίδα (Νεγρεπόντε) Κόρινθος
Ονόματα Ερίσσο, Κάλμπο Νεοκλής, Ιεροκλής
Τέλος Αυτοκτονία Άννας Ολοκαύτωμα (ανατίναξη)
Μουσική Κλασική ιταλική όπερα Grand Opéra (με μπαλέτο και χορωδιακά)
Στόχος Προσωπικό Δράμα Πολιτικό/Φιλελληνικό Μήνυμα
ΓΙΑΤΙ ΗΤΑΝ ΤΟΣΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ Η ΕΚΔΟΧΗ ΤΟΥ ΠΑΡΙΣΙΟΥ;
Ο Ροσσίνι χρησιμοποίησε την τέχνη του για να βοηθήσει την Ελληνική Επανάσταση. Οι Γάλλοι θεατές, βλέποντας τους ήρωες να ανατινάζονται παρά να παραδοθούν, ταύτισαν την όπερα με την πραγματική πολιορκία του Μεσολογγίου (που είχε συμβεί λίγους μήνες πριν την πρεμιέρα).
Ακολουθεί η πλήρης και αναλυτική παρουσίαση της εξέλιξης του έργου, από το δράμα της Χαλκίδας στον θρίαμβο της Βενετίας και το ολοκαύτωμα της Κορίνθου, δομημένη με τους διαλόγους και τις λεπτομέρειες που ζήτησες.
ΜΑΟΜΕΤΤΟ II: Η ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΕΝΟΣ ΕΠΟΥΣ – ΑΠΟ ΤΗ ΧΑΛΚΙΔΑ ΣΤΗΝ ΚΟΡΙΝΘΟ
Η όπερα του ΤΖΟΑΚΙΝΟ ΡΟΣΣΙΝΙ αποτελεί ένα μοναδικό φαινόμενο στην ιστορία της μουσικής, καθώς εξελίχθηκε μέσα από τρεις διαφορετικούς σταθμούς, αλλάζοντας πλοκή, κατάληξη, ακόμη και γεωγραφία, για να εξυπηρετήσει τις πολιτικές και καλλιτεχνικές ανάγκες της εποχής.
1. Η ΕΚΔΟΧΗ ΤΗΣ ΝΑΠΟΛΗΣ (1820): Η ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΤΗΣ ΧΑΛΚΙΔΑΣ
Στην αρχική μορφή του έργου, η δράση τοποθετείται στη ΧΑΛΚΙΔΑ (ΝΕΓΡΕΠΟΝΤΕ) κατά την πολιορκία του 1470. Είναι μια ιστορία προσωπικής θυσίας.
Ο ΚΡΙΣΙΜΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ:
ΑΝΝΑ: «Πατέρα, πάρε αυτό το δαχτυλίδι. Σου χαρίζει την ελευθερία. Φύγε από τις στοές της Χαλκίδας και σώσε την τιμή της Βενετίας!»
ΕΡΙΣΣΟ: «Και εσύ, παιδί μου; Τι θα απογίνεις μόνη σου μπροστά στον τύραννο;»
ΑΝΝΑ: «Εγώ έχω ήδη πεθάνει μέσα μου. Η θυσία μου θα είναι το τείχος που δεν θα μπορέσει ποτέ να γκρεμίσει ο Μωάμεθ.»
ΤΟ ΤΕΛΟΣ: Η Άννα αυτοκτονεί πάνω στον τάφο της μητέρας της. Ο Ερίσσο και ο Κάλμπο διασώζονται για να συνεχίσουν τον αγώνα, κουβαλώντας το βάρος της απώλειας.
2. Η ΕΚΔΟΧΗ ΤΗΣ ΒΕΝΕΤΙΑΣ (1822): Ο ΘΡΙΑΜΒΟΣ ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΟΥ
Δύο χρόνια αργότερα, ο Ροσσίνι παρουσιάζει το έργο στη Βενετία. Το κοινό απαιτεί «Lieto Fine» (χαρούμενο τέλος). Η Χαλκίδα δεν πέφτει, αλλά θριαμβεύει.
Ο ΚΡΙΣΙΜΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ:
ΜΩΑΜΕΘ: «Άννα, η πόλη είναι δική μου! Παραδώσου!»
ΑΝΝΑ: «Κοίταξε τη θάλασσα, Μωάμεθ! Οι γαλέρες του Λορεντάν φάνηκαν. Η Χαλκίδα δεν προσκυνά τυράννους, τους διώχνει!»
ΚΑΛΜΠΟ: «Με το σπαθί μου και την πίστη της Άννας, σε διατάζω: Φύγε από τον Εύριπο!»
ΤΟ ΤΕΛΟΣ: Ο Μωάμεθ υποχωρεί ηττημένος, αναγνωρίζοντας το μεγαλείο της Άννας. Η Χαλκίδα παραμένει ελεύθερη και το έργο κλείνει με έναν πανηγυρικό ύμνο.
3. Η ΕΚΔΟΧΗ ΤΟΥ ΠΑΡΙΣΙΟΥ (1826): ΤΟ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΟΥ
Με τον τίτλο «LE SIÈGE DE CORINTHE», ο Ροσσίνι μεταφέρει το έργο στην ΚΟΡΙΝΘΟ. Η όπερα αποκτά φιλελληνικό χαρακτήρα για να στηρίξει την Ελληνική Επανάσταση.
Ο ΚΡΙΣΙΜΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ:
ΙΕΡΟΚΛΗΣ (Αρχιερέας): «Έλληνες, η ώρα της δόξας έφτασε! Καλύτερα μια ώρα ελεύθερη ζωή, παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή!»
ΑΝΝΑ: «Μωάμεθ, κοίταξε αυτές τις φλόγες. Δεν είναι η καταστροφή μας, είναι η αθανασία μας. Η Κόρινθος θα γίνει το φως που θα ξυπνήσει την Ευρώπη!»
ΜΩΑΜΕΘ: «Σταματήστε! Θα καείτε όλοι!»
ΝΕΟΚΛΗΣ (Πατέρας): «Ας καούμε, για να γεννηθεί μια νέα Ελλάδα!»
ΤΟ ΤΕΛΟΣ: Οι Έλληνες ανατινάζουν την Ακροκόρινθο, επιλέγοντας τον θάνατο από την υποταγή. Είναι η πιο συγκλονιστική εκδοχή, που ταυτίστηκε με την πτώση του Μεσολογγίου.
ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ: Η ΑΝΝΑ
Σε όλες τις εκδοχές, η Άννα παραμένει η ηρωίδα που αρνείται να προδώσει την πίστη και την πατρίδα της για τον έρωτα ενός κατακτητή. Είτε στη Χαλκίδα είτε στην Κόρινθο, το όνομά της συμβολίζει την αντίσταση της ψυχής απέναντι στην ωμή βία.
ΣΚΗΝΗ 1: Η ΑΙΘΟΥΣΑ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ
(Το σκηνικό δείχνει το εσωτερικό του παλατιού του κυβερνήτη. Στο βάθος, μέσα από τα παράθυρα, φαίνονται οι φλόγες της Χαλκίδας. Ο ΕΡΙΣΣΟ, ο ΚΑΛΜΠΟ και οι ηγέτες των Βενετών είναι συγκεντρωμένοι.)
ΕΡΙΣΣΟ: «Άρχοντες, στρατιώτες, αδέλφια μου. Η ώρα των λόγων τελείωσε. Οι κατάσκοποι αναφέρουν πως ο Μωάμεθ ο ίδιος ηγείται της επίθεσης. Τα τείχη μας, που άντεξαν τόσες επιθέσεις, τρέμουν από το νέο του πυροβολικό. Τι μέλλει γενέσθαι; Θα πεθάνουμε στις επάλξεις ή θα δούμε τις γυναίκες μας στα σκλαβοπάζαρα της Ανατολής;»
ΠΡΩΤΟΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΗΣ: «Οι άνδρες μου είναι εξαντλημένοι, Ερίσσο. Τρεις μέρες χωρίς ύπνο, μόνο με το σπαθί στο χέρι.»
ΚΑΛΜΠΟ: «(Σηκώνεται με ορμή) Και λοιπόν; Αν η κόπωση είναι ο εχθρός σας, τότε έχετε ήδη ηττηθεί! Ερίσσο, δώσε μου την άδεια να οδηγήσω μια έξοδο αυτοκτονίας. Προτιμώ να με βρει ο ήλιος νεκρό στο πεδίο της μάχης, παρά ζωντανό κάτω από την ημισέληνο. Η Βενετία δεν μας έστειλε εδώ για να μετράμε τις ώρες του ύπνου μας, αλλά τις πληγές στο στήθος μας!»
ΕΡΙΣΣΟ: «Η φλόγα σου, Κάλμπο, είναι η μόνη ελπίδα που μας απέμεινε. Αλλά ο Μωάμεθ δεν είναι ένας απλός εισβολέας. Είναι ένας άνδρας που διψά για δόξα όσο εμείς για ελευθερία. Αν πέσει η πόλη, η σφαγή θα είναι ανευ προηγουμένου.»
ΚΑΛΜΠΟ: «Τότε ας ορκιστούμε! (Τραβά το σπαθί του) Στο όνομα του Αγίου Μάρκου, στο όνομα της τιμής μας. Όποιος κάνει ένα βήμα πίσω, ας θεωρηθεί προδότης και το όνομά του ας σβηστεί από την ιστορία!»
ΟΛΟΙ ΟΙ ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ: «Ορκιζόμαστε! Θάνατος ή Ελευθερία!»
ΣΚΗΝΗ 2: Ο ΠΑΤΡΙΚΟΣ ΠΟΝΟΣ
(Ο Ερίσσο και ο Κάλμπο μένουν μόνοι. Η ένταση της μάχης υποχωρεί για λίγο, δίνοντας θέση στην προσωπική αγωνία.)
ΕΡΙΣΣΟ: «Κάλμπο, πλησίασε. Η γενναιότητά σου μπροστά στους άνδρες με συγκίνησε, αλλά ως πατέρας, η ψυχή μου αιμορραγεί. Η Άννα... το μοναδικό μου παιδί. Η εικόνα της μακαρίτισσας της μητέρας της. Πώς να την αφήσω στο έλεος του κατακτητή;»
ΚΑΛΜΠΟ: «Ερίσσο, με ξέρεις από παιδί. Ξέρεις την αφοσίωσή μου σε σένα και την αγάπη μου για εκείνη. Επιτρέψέ μου να γίνω ο νόμιμος προστάτης της. Αν γίνω σύζυγός της τώρα, θα έχω το δικαίωμα να την πάρω μαζί μου στην πρώτη γραμμή, ή να της δώσω την τελευταία λύτρωση αν χρειαστεί.»
ΕΡΙΣΣΟ: «Είναι βαρύ το φορτίο που ζητάς, Κάλμπο. Αλλά σε ποιον άλλον θα μπορούσα να την εμπιστευτώ; Έλα, ας την καλέσουμε. Πρέπει να γνωρίζει τη μοίρα της πριν το ξημέρωμα.»
ΣΚΗΝΗ 3: Η ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ
(Η ΑΝΝΑ εισέρχεται. Είναι ντυμένη στα μαύρα, το πρόσωπό της δείχνει την αγωνία των τελευταίων ημερών.)
ΑΝΝΑ: «Πατέρα, σε έψαχνα. Οι κραυγές από το λιμάνι φτάνουν μέχρι το δωμάτιό μου. Λένε πως ο στόλος των Τούρκων σκοτείνιασε τον ορίζοντα.»
ΕΡΙΣΣΟ: «Άννα, παιδί μου, οι ώρες είναι μετρημένες. Ο Κάλμπο, ο πιστός μου φίλος και συναγωνιστής, προσφέρθηκε να σε προστατέψει. Επιθυμώ να γίνει σύζυγός σου, εδώ και τώρα.»
ΑΝΝΑ: «(Τρομαγμένη) Σύζυγός μου; Τώρα; Μέσα στον θάνατο; Πατέρα, σε παρακαλώ... η καρδιά μου δεν είναι έτοιμη για τέτοιο δεσμό.»
ΕΡΙΣΣΟ: «Δεν είναι ώρα για συναισθηματισμούς, Άννα! Είναι ώρα επιβίωσης. Γιατί διστάζεις; Μήπως υπάρχει κάτι που μου κρύβεις;»
ΑΝΝΑ: «(Χαμηλώνει το βλέμμα) Πατέρα... θυμάσαι την Κόρινθο; Τότε που έλειπες στις αποστολές σου και εγώ έμενα με τις θεραπαινίδες;»
ΕΡΙΣΣΟ: «Φυσικά και θυμάμαι. Τι σχέση έχει αυτό τώρα;»
ΑΝΝΑ: «Εκεί... γνώρισα κάποιον. Έναν ξένο ευγενή. Τον έλεγαν Ουμπέρτο. Μου έσωσε τη ζωή μια νύχτα που το άλογό μου αφηνίασε. Μου μίλησε για έρωτα, για μια ζωή μακριά από πολέμους. Του έδωσα την υπόσχεσή μου.»
ΕΡΙΣΣΟ: «(Με φωνή που τρέμει από οργή) Ουμπέρτο; Στην Κόρινθο; Άννα, ο πραγματικός Ουμπέρτο, ο άρχοντας που γνωρίζω εγώ, ήταν μαζί μου στη Βενετία εκείνο το διάστημα! Αυτός που γνώρισες ήταν ένας απατεώνας! Ένας κατάσκοπος του Μωάμεθ που περιφερόταν στις ακτές μας για να βρει τις αδυναμίες μας. Σε χρησιμοποίησε!»
ΑΝΝΑ: «Όχι! Τα μάτια του... δεν μπορεί να ήταν ψέμα!»
ΚΑΛΜΠΟ: «Άννα, άκουσε τον πατέρα σου. Ο εχθρός χρησιμοποιεί κάθε μέσο. Αυτός ο "Ουμπέρτο" είναι ίσως ο λόγος που ο Μωάμεθ ξέρει τόσο καλά τα περάσματα της πόλης μας.»
ΣΚΗΝΗ 4: Η ΕΙΣΒΟΛΗ
(Ξαφνικά, ένας τρομερός κρότος ακούγεται. Οι πόρτες της αίθουσας ανοίγουν διάπλατα. Ένας τραυματισμένος στρατιώτης μπαίνει μέσα.)
ΣΤΡΑΤΙΩΤΗΣ: «Κυβερνήτη! Η πύλη του Αγίου Νικολάου έπεσε! Οι Γενίτσαροι πλημμυρίζουν τους δρόμους! Ο Μωάμεθ είναι ήδη μέσα στην πόλη!»
ΕΡΙΣΣΟ: «Φτάσαμε στο τέλος. Άννα, τρέξε! Πήγαινε στην κρύπτη της εκκλησίας. Κλείδωσε τις σιδερένιες πόρτες. Κάλμπο, μαζί μου! Ας τους δείξουμε πώς πεθαίνουν οι Βενετοί!»
ΑΝΝΑ: «Πατέρα! Μη με αφήνεις!»
ΕΡΙΣΣΟ: «(Της δίνει ένα μικρό εγχειρίδιο) Πάρ' το αυτό. Αν η πόρτα της κρύπτης σπάσει, μην περιμένεις έλεος. Η μητέρα σου σε περιμένει στους ουρανούς. Κράτα την τιμή σου ψηλά!»
Συνεχίζω με την πλήρη και αναλυτική καταγραφή των διαλόγων, ακολουθώντας την εξέλιξη της πλοκής στην ΠΡΑΞΗ Α', με όλη τη δραματικότητα και τις λεπτομέρειες που απαιτεί το έργο.
ΣΚΗΝΗ 5: Η ΘΡΙΑΜΒΕΥΤΙΚΗ ΕΙΣΟΔΟΣ ΤΟΥ ΜΩΑΜΕΘ
(Η σκηνή μεταφέρεται στην κεντρική πλατεία του Νεγρεπόντε. Καπνοί υψώνονται παντού. Ο ΜΩΑΜΕΘ Β' εισέρχεται έφιππος, περιστοιχισμένος από τον Βεζίρη του, ΣΕΛΙΜ, και το σώμα των Γενιτσάρων. Οι στρατιώτες επευφημούν.)
ΜΩΑΜΕΘ: «Σταματήστε τη λεηλασία! Δεν ήρθα για να βασιλέψω πάνω σε πτώματα και στάχτες. Θέλω αυτή την πόλη ζωντανή, ως το διαμάντι της αυτοκρατορίας μου. Σελήμ, πού είναι ο κυβερνήτης;»
ΣΕΛΗΜ: «Μεγαλειότατε, ο Ερίσσο και ο στρατηγός του, ο Κάλμπο, συνελήφθησαν στις σκάλες του παλατιού. Πάλεψαν σαν λιοντάρια, αλλά οι άνδρες μας τους αφόπλισαν.»
ΜΩΑΜΕΘ: «Φέρτε τους μπροστά μου. Θέλω να δω στα μάτια εκείνον που πίστεψε πως μπορεί να σταματήσει την ορμή του Μωάμεθ.»
ΣΚΗΝΗ 6: Η ΑΝΑΜΕΤΡΗΣΗ ΤΩΝ ΗΓΕΤΩΝ
(Ο ΕΡΙΣΣΟ και ο ΚΑΛΜΠΟ οδηγούνται σιδηροδέσμιοι. Ο Μωάμεθ τους κοιτάζει με ένα μείγμα σεβασμού και ειρωνείας.)
ΜΩΑΜΕΘ: «Λοιπόν, Ερίσσο. Κοίταξε γύρω σου. Η ημισέληνος κυματίζει πλέον στον πύργο σου. Ήσουν γενναίος, αλλά η τύχη ευνοεί τους ισχυρούς. Γιατί δεν γονατίζεις;»
ΕΡΙΣΣΟ: «Γονατίζω μόνο μπροστά στον Θεό, Μωάμεθ. Εσύ είσαι απλώς ένας άνθρωπος που τον τύφλωσε η δύναμη. Μπορείς να πάρεις την πόλη, μπορείς να πάρεις τη ζωή μου, αλλά την υποταγή μου δεν θα την έχεις ποτέ.»
ΚΑΛΜΠΟ: «Μην χάνεις τα λόγια σου, Ερίσσο. Ένας τύραννος δεν καταλαβαίνει τη γλώσσα της τιμής. Μας νίκησες με το πλήθος των στρατιωτών σου, όχι με την ανδρεία σου.»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Γελώντας) Η ανδρεία είναι για τους ποιητές. Η νίκη είναι για τους αυτοκράτορες. Όμως, σας θαυμάζω. Θα σας προσφέρω μια ευκαιρία. Ορκιστείτε πίστη σε μένα και θα κρατήσετε τα αξιώματά σας.»
ΕΡΙΣΣΟ: «Προτιμώ την αγχόνη.»
ΣΚΗΝΗ 7: Η ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ ΚΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ
(Η ΑΝΝΑ, μην αντέχοντας να βλέπει τον πατέρα της δέσμιο, βγαίνει από την κρύπτη και τρέχει προς το μέρος τους, παρά τις προσπάθειες των στρατιωτών να την σταματήσουν.)
ΑΝΝΑ: «Σταματήστε! Αφήστε τον πατέρα μου! Αν θέλετε αίμα, πάρτε το δικό μου, αλλά λυπηθείτε τα γηρατειά του!»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Παγώνει βλέποντάς την. Η φωνή του αλλάζει τελείως) Αυτή η μορφή... αυτό το πρόσωπο... Δεν μπορεί να είναι αλήθεια. Άννα;»
ΑΝΝΑ: «(Σηκώνει το βλέμμα και αναγνωρίζει τον Μωάμεθ. Το εγχειρίδιο πέφτει από το χέρι της) Εσύ; Ουμπέρτο;»
ΕΡΙΣΣΟ: «(Με φρίκη) Τι λες, παιδί μου; Αυτός είναι ο σφαγέας του λαού μας!»
ΜΩΑΜΕΘ: «Άννα, η μοίρα παίζει περίεργα παιχνίδια. Ο "Ουμπέρτο" που γνώρισες στην Κόρινθο δεν ήταν ψέμα. Ήταν η ανάγκη ενός αυτοκράτορα να αγαπηθεί ως άνθρωπος. Δεν σε ξέχασα ποτέ. Κάθε βράδυ στην Ανδριανούπολη, η μορφή σου ήταν η μόνη μου παρηγοριά.»
ΑΝΝΑ: «Με γέλασες! Με χρησιμοποίησες για να μάθεις τα μυστικά του πατέρα μου! Κάθε λέξη που μου είπες ήταν ένα βέλος στην καρδιά της πατρίδας μου!»
ΜΩΑΜΕΘ: «Όχι! Η αγάπη μου ήταν το μόνο αληθινό πράγμα στη ζωή μου. Άννα, κοίταξέ με. Η πόλη είναι δική μου, αλλά εγώ θέλω να είμαι δικός σου. Έλα μαζί μου. Το στέμμα της αυτοκρατορίας σε περιμένει.»
ΣΚΗΝΗ 8: Η ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ
ΕΡΙΣΣΟ: «Άννα, αν κάνεις έστω και ένα βήμα προς το μέρος του, η κατάρα μου θα σε ακολουθεί μέχρι τον τάφο! Προτιμώ να σε δω νεκρή παρά στην αγκαλιά του εχθρού!»
ΑΝΝΑ: «Πατέρα, η καρδιά μου σπάει στα δύο. Μωάμεθ, αν ισχυρίζεσαι πως με αγάπησες, δείξε το τώρα. Άφησε τον πατέρα μου και τον Κάλμπο ελεύθερους. Αυτή είναι η μόνη απόδειξη που δέχομαι.»
ΜΩΑΜΕΘ: «Ζητάς πολλά. Αυτοί οι άνδρες είναι οι πιο επικίνδυνοι εχθροί μου. Αλλά για σένα... (Γυρίζει στον Σελήμ) Πάρτε τους στο στρατόπεδο. Μην τους πειράξετε. Θα τους κρατήσουμε ως εγγύηση για την υπακοή της Άννας.»
ΚΑΛΜΠΟ: «Μην δέχεσαι τίποτα, Άννα! Είναι παγίδα!»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Προς την Άννα) Έλα, Άννα. Το παλάτι σου σε περιμένει. Μην φοβάσαι. Ο "Ουμπέρτο" είναι ακόμα εδώ για σένα.»
ΑΝΝΑ: «(Προς τον εαυτό της, καθώς την οδηγούν μακριά) Θεέ μου, δώσε μου τη δύναμη να αντέξω. Η προδοσία του είναι πιο βαριά από τις αλυσίδες του πατέρα μου.»
ΣΚΗΝΗ 9: ΣΤΟ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟ ΤΩΝ ΤΟΥΡΚΩΝ (ΠΡΑΞΗ Β')
(Η σκηνή μεταφέρεται στην πολυτελή σκηνή του Μωάμεθ. Η Άννα είναι μόνη, περιτριγυρισμένη από σκλάβες που προσπαθούν να την ντύσουν με μεταξωτά ρούχα.)
ΑΝΝΑ: «Πάρτε τα αυτά από πάνω μου! Αυτά τα κοσμήματα μου θυμίζουν τις αλυσίδες των δικών μου ανθρώπων. Πού είναι ο Μωάμεθ; Θέλω να τον δω τώρα!»
ΣΕΛΗΜ: «(Μπαίνοντας στη σκηνή) Ο Σουλτάνος προσεύχεται για τη νίκη, κυρία μου. Σύντομα θα είναι εδώ. Σας παρακαλώ, μην τον εξοργίσετε. Η ζωή του πατέρα σας κρέμεται από τη διάθεσή του.»
ΑΝΝΑ: «Η ζωή του πατέρα μου κρέμεται από την τιμή μου, Σελήμ. Και αυτή δεν την πουλάω.»
ΣΚΗΝΗ 10: Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΕΡΩΤΑ
(Ο ΜΩΑΜΕΘ εισέρχεται. Δείχνει κουρασμένος αλλά αποφασισμένος.)
ΜΩΑΜΕΘ: «Γιατί αρνείσαι τα δώρα μου, Άννα; Θέλω να σε δω να λάμπεις δίπλα μου. Ο κόσμος όλος θα προσκυνά την ομορφιά σου.»
ΑΝΝΑ: «Πώς μπορείς να μιλάς για ομορφιά μέσα στο αίμα; Ακούω τις κραυγές των τραυματιών έξω. Αυτή είναι η μουσική του γάμου μας;»
ΜΩΑΜΕΘ: «Είναι η μουσική της ιστορίας. Οι αυτοκρατορίες χτίζονται με πόνο. Αλλά εμείς... εμείς μπορούμε να φέρουμε την ειρήνη. Άκουσε, Άννα. Πρέπει να φύγω για την πολιορκία του κάστρου. Οι άνδρες σου αντιστέκονται ακόμα εκεί. Αν μου δώσεις την υπόσχεσή σου πως θα με περιμένεις, θα διατάξω να σταματήσει η σφαγή.»
ΑΝΝΑ: «Μου ζητάς να προδώσω την πίστη μου για να σώσω τη ζωή μου;»
ΜΩΑΜΕΘ: «Σου ζητάω να σώσεις τον πατέρα σου. Πάρε αυτό το δαχτυλίδι. (Της δίνει το σφραγισμένο δαχτυλίδι του Σουλτάνου). Με αυτό, οι φρουροί θα σε υπακούσουν τυφλά. Χρησιμοποίησέ το για να τον δεις. Μίλησέ του. Πείσε τον να παραδοθεί. Αν το κάνει, θα είστε και οι δύο ελεύθεροι.»
ΑΝΝΑ: «(Παίρνοντας το δαχτυλίδι με τρεμάμενα χέρια) Θα πάω... αλλά μην περιμένεις να γίνω το όργανο της νίκης σου.»
Συνεχίζω με την πλήρη απόδοση των διαλόγων, περνώντας στο πιο κρίσιμο και δραματικό σημείο της ΠΡΑΞΗΣ Β', όπου η σύγκρουση μεταξύ έρωτα, καθήκοντος και αυτοθυσίας φτάνει στην κορύφωσή της.
ΣΚΗΝΗ 11: Η ΚΑΘΟΔΟΣ ΣΤΗΝ ΚΡΥΠΤΗ
(Το σκηνικό αλλάζει στις σκοτεινές κατακόμβες κάτω από την κεντρική εκκλησία. Ο ΕΡΙΣΣΟ και ο ΚΑΛΜΠΟ κάθονται πάνω σε πέτρινες πλάκες, δίπλα στον τάφο της συζύγου του Ερίσσο. Το φως των δαυλών τρεμοπαίζει.)
ΕΡΙΣΣΟ: «Κάλμπο, ακούς; Η ησυχία εδώ κάτω είναι πιο τρομακτική από τις κανονιές. Σημαίνει πως η πόλη παραδόθηκε στη σιωπή του θανάτου.»
ΚΑΛΜΠΟ: «Ή σημαίνει πως οι δικοί μας ανασυντάσσονται. Μην απελπίζεσαι, Ερίσσο. Όσο αναπνέουμε, η Βενετία ζει μέσα μας. Αλλά η Άννα... η σκέψη της με καίει περισσότερο από τις αλυσίδες.»
ΕΡΙΣΣΟ: «Μην προφέρεις το όνομά της. Για μένα πέθανε τη στιγμή που κοίταξε τον τύραννο στα μάτια με εκείνο το βλέμμα της αναγνώρισης. Προτίμησε τον απατεώνα "Ουμπέρτο" από την τιμή του πατέρα της.»
ΣΚΗΝΗ 12: Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΤΗΣ "ΠΡΟΔΟΤΡΑΣ"
(Η βαριά σιδερένια πόρτα τρίζει και ανοίγει. Η ΑΝΝΑ εισέρχεται, κρατώντας έναν δαυλό. Οι δύο άνδρες σηκώνονται απότομα.)
ΑΝΝΑ: «Πατέρα! Κάλμπο! Είστε ζωντανοί!»
ΕΡΙΣΣΟ: «(Πισωπατώντας) Μην με αγγίζεις! Με τι άδεια ήρθες εδώ; Μήπως σου την έδωσε ο εραστής σου ως ανταμοιβή για την υποταγή σου;»
ΑΝΝΑ: «Πατέρα, άκουσέ με πριν με καταδικάσεις. Ήρθα για να σας σώσω. Κοιτάξτε αυτό το δαχτυλίδι. Είναι η σφραγίδα του Μωάμεθ. Οι φρουροί έξω γονάτισαν στο πέρασμά μου.»
ΚΑΛΜΠΟ: «Και τι ζήτησε ως αντάλλαγμα για αυτό το δαχτυλίδι, Άννα; Ποιο κομμάτι της ψυχής σου πούλησες για να μας δεις;»
ΑΝΝΑ: «Δεν πούλησα τίποτα! Τον γέλασα, όπως μας γέλασε κι εκείνος στην Κόρινθο. Του υποσχέθηκα πως θα σας πείσω να παραδοθείτε, αλλά ο σκοπός μου είναι άλλος. Πάρτε το δαχτυλίδι. Φύγετε από τη μυστική δίοδο που οδηγεί στο λιμάνι. Εκεί υπάρχει ακόμα μια γαλέρα που περιμένει.»
ΣΚΗΝΗ 13: Ο ΟΡΚΟΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ
ΕΡΙΣΣΟ: «Και εσύ; Αν φύγουμε, ο Μωάμεθ θα ξεσπάσει πάνω σου. Θα σε σκοτώσει!»
ΑΝΝΑ: «Ας με σκοτώσει. Θα πεθάνω ξέροντας πως ο πατέρας μου είναι ελεύθερος να πολεμήσει ξανά. Αλλά πριν φύγετε, έχω μια παράκληση. Κάλμπο, πλησίασε.»
ΚΑΛΜΠΟ: «Τι θέλεις από έναν μελλοθάνατο, Άννα;»
ΑΝΝΑ: «Θέλω να με παντρέψεις με τον Κάλμπο, πατέρα. Εδώ, τώρα, μπροστά στον τάφο της μητέρας μου. Θέλω να φύγετε ξέροντας πως είμαι γυναίκα ενός ήρωα. Αν ο Μωάμεθ προσπαθήσει να με πάρει, θα βρει μια παντρεμένη γυναίκα που ανήκει μόνο στον Θεό και στον σύζυγό της.»
ΕΡΙΣΣΟ: «(Συγκλονισμένος) Άννα... παιδί μου... σε παρεξήγησα. Η καρδιά σου είναι πιο δυνατή από το ατσάλι των Τούρκων.»
ΣΚΗΝΗ 14: Ο ΜΥΣΤΙΚΟΣ ΓΑΜΟΣ
(Ο Ερίσσο ενώνει τα χέρια τους πάνω από την πέτρινη πλάκα του τάφου.)
ΕΡΙΣΣΟ: «Στο όνομα του Πατρός και του Υιού. Σας ενώνω με τα δεσμά του γάμου κάτω από τις πιο μαύρες συνθήκες. Κάλμπο, αυτή είναι η σύζυγός σου. Άννα, αυτός είναι ο κύριός σου.»
ΚΑΛΜΠΟ: «Ορκίζομαι να τιμήσω αυτό το όνομα, ακόμα κι αν η μοίρα μας χωρίσει σε λίγα λεπτά.»
ΑΝΝΑ: «Τώρα φύγετε! Ακούω βήματα στις σκάλες. Η ώρα πέρασε. Αν σας βρουν εδώ, η θυσία μου θα πάει χαμένη.»
ΕΡΙΣΣΟ: «Δεν μπορώ να σε αφήσω, Άννα!»
ΑΝΝΑ: «Πρέπει! Για τη Βενετία! Για τη Χαλκίδα! Φύγετε!»
ΣΚΗΝΗ 15: Η ΟΡΓΗ ΤΟΥ ΜΩΑΜΕΘ
(Ο Ερίσσο και ο Κάλμπο εξαφανίζονται στο βάθος της στοάς. Λίγα δευτερόλεπτα μετά, ο ΜΩΑΜΕΘ εισβάλλει στην κρύπτη με αναμμένους πυρσούς και στρατιώτες.)
ΜΩΑΜΕΘ: «Άννα! Γιατί άργησες; Η υπομονή μου εξαντλήθηκε. (Κοιτάζει γύρω του και βλέπει τις άδειες αλυσίδες) Πού είναι; Πού είναι ο Ερίσσο;»
ΑΝΝΑ: «(Στέκεται όρθια και περήφανη) Εκεί που δεν μπορείς να τους φτάσεις, Μωάμεθ. Είναι ελεύθεροι. Το δαχτυλίδι σου έκανε το καθήκον του.»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Ουρλιάζοντας) Με πρόδωσες! Εμένα! Που σου έδωσα το κλειδί της αυτοκρατορίας μου! Σου πρόσφερα την αγάπη μου κι εσύ μου πέταξες στο πρόσωπο την περιφρόνηση!»
ΑΝΝΑ: «Δεν σου χρωστάω αγάπη, Μωάμεθ. Σου χρωστάω μόνο το μίσος ενός λαού που έπνιξες στο αίμα. Ο "Ουμπέρτο" πέθανε μαζί με την ελευθερία της Χαλκίδας.»
ΣΚΗΝΗ 16: Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΥΚΑΙΡΙΑ
ΜΩΑΜΕΘ: «Σελήμ! Φώναξε τους δήμιους! Θα την κάνω να με παρακαλάει για έλεος!»
ΑΝΝΑ: «Μην κουράζεσαι. Δεν φοβάμαι τον θάνατο. Τον συνήθισα βλέποντάς σε να σφάζεις τους φίλους μου.»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Πλησιάζει με απειλητικό ύφος αλλά η φωνή του σπάει) Γιατί, Άννα; Θα μπορούσαμε να είχαμε τον κόσμο στα πόδια μας. Γιατί διάλεξες έναν τάφο;»
ΑΝΝΑ: «Γιατί σε αυτόν τον τάφο υπάρχει η τιμή μου. Και η τιμή μου, Μωάμεθ, είναι κάτι που το σπαθί σου δεν μπορεί να κόψει.»
ΣΚΗΝΗ 17: Η ΕΞΕΓΕΡΣΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ
(Μια ομάδα γυναικών από την πόλη εισβάλλει στην κρύπτη, κυνηγημένες από Τούρκους στρατιώτες. Πέφτουν στα πόδια της Άννας.)
ΓΥΝΑΙΚΑ Α': «Άννα, βοήθησέ μας! Μας παίρνουν τα παιδιά! Μας οδηγούν στα καράβια!»
ΑΝΝΑ: «(Προς τον Μωάμεθ) Δες το έργο σου! Αυτές είναι οι υπήκοοι που θέλεις; Τρέμουν μπροστά σου!»
ΜΩΑΜΕΘ: «Σταματήστε! (Προς τους στρατιώτες) Αφήστε τις γυναίκες. Άννα, δες τη δύναμή μου. Με μια λέξη μου, η σφαγή σταματά. Με μια λέξη μου, ξεκινά πάλι. Η μοίρα τους είναι στα χέρια σου. Πες μου ότι θα έρθεις μαζί μου οικειοθελώς, και θα τις αφήσω όλες ελεύθερες.»
ΑΝΝΑ: «(Κοιτάζει τις γυναίκες, μετά τον Μωάμεθ) Ζητάς την ψυχή μου για τις ζωές τους. Είναι μια δίκαιη ανταλλαγή για μια χριστιανή.»
ΣΚΗΝΗ 18: ΤΟ ΜΟΙΡΑΙΟ "ΝΑΙ"
ΑΝΝΑ: «Θα έρθω μαζί σου, Μωάμεθ. Αλλά υπό έναν όρο. Θα με αφήσεις να προσευχηθώ για τελευταία φορά μόνη μου, εδώ, στον τάφο της μητέρας μου. Μετά, θα είμαι δική σου.»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Με θρίαμβο) Έστω. Σου δίνω δέκα λεπτά. Σελήμ, βγείτε έξω. Φρουρήστε τις πόρτες. Κανείς να μην μπει, κανείς να μην βγει.»
ΣΚΗΝΗ 19: Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΠΡΟΣΕΥΧΗ
(Η Άννα μένει μόνη στην κρύπτη. Οι γυναίκες της Χαλκίδας είναι συγκεντρωμένες στις γωνίες, κλαίγοντας σιωπηλά. Το φως από το φεγγάρι πέφτει πάνω στον τάφο της μητέρας της.)
ΑΝΝΑ: «Μητέρα, με ακούς; Σε αυτόν τον ιερό χώρο, όπου πριν από λίγο ενώθηκα με τον Κάλμπο, ετοιμάζομαι να εκπληρώσω το χρέος μου. Ο τύραννος νομίζει πως με νίκησε. Πιστεύει πως το σώμα μου θα στολίσει το χαρέμι του. Αλλά δεν ξέρει πως η ψυχή μου έχει ήδη πετάξει ψηλά.»
ΓΥΝΑΙΚΑ Β': «Άννα, τι σκοπεύεις να κάνεις; Το βλέμμα σου είναι απόκοσμο. Φοβόμαστε για σένα.»
ΑΝΝΑ: «Μη φοβάστε για μένα, αδελφές μου. Να φοβάστε για εκείνους που μένουν πίσω χωρίς τιμή. Εγώ βρήκα τον δρόμο μου. (Βγάζει το στιλέτο που είχε κρύψει στις πτυχές του φορέματός της). Αυτό το ατσάλι είναι ο μόνος εραστής που θα δεχτώ απόψε.»
ΣΚΗΝΗ 20: Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΤΥΡΑΝΝΟΥ
(Ο χρόνος τελειώνει. Οι πόρτες ανοίγουν με πάταγο. Ο ΜΩΑΜΕΘ εισέρχεται θριαμβευτής, ακολουθούμενος από τον ΣΕΛΗΜ και την προσωπική του φρουρά.)
ΜΩΑΜΕΘ: «Άννα! Ο χρόνος σου τελείωσε. Ο ήλιος που θα ανατείλει σε λίγο θα σε βρει στο πλευρό μου, πάνω σε χρυσό θρόνο. Έλα, δώσε μου το χέρι σου. Η Χαλκίδα κάηκε, αλλά μια νέα αυτοκρατορία γεννιέται για εμάς.»
ΑΝΝΑ: «(Στέκεται ακίνητη δίπλα στον τάφο) Πλησίασε, Μωάμεθ. Θέλεις το χέρι μου; Θέλεις την καρδιά μου; Έλα να τις πάρεις. Αλλά να ξέρεις, αυτό που θα αγγίξεις δεν θα είναι η γυναίκα που αγάπησες στην Κόρινθο.»
ΜΩΑΜΕΘ: «Τι εννοείς; Γιατί μιλάς με γρίφους; Σελήμ, φέρτε το άλογό της!»
ΣΚΗΝΗ 21: Η ΜΕΓΑΛΗ ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ
ΑΝΝΑ: «Πριν ξεκινήσουμε, Μωάμεθ, πρέπει να μάθεις την αλήθεια. Ο Ερίσσο δεν είναι μόνο ο πατέρας μου. Είναι ο μάρτυρας της πίστης μου. Και ο Κάλμπο... ο Κάλμπο δεν είναι μόνο ένας αιχμάλωτος. Είναι ο σύζυγός μου!»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Συγκλονισμένος) Τι λες; Ψεύδεσαι! Πότε πρόλαβες;»
ΑΝΝΑ: «Εδώ, σε αυτόν τον τάφο, πριν από λίγα λεπτά. Η πίστη μου και η πατρίδα μου με σφράγισαν. Είμαι Βενετή, είμαι χριστιανή και είμαι σύζυγος ενός ήρωα. Πώς τολμάς να ζητάς μια τέτοια γυναίκα;»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Με τυφλή οργή) Τότε θα σε πάρω ως λάφυρο! Θα σε σύρω πίσω στην Ανδριανούπολη με αλυσίδες! Αν δεν μπορείς να είσαι η βασίλισσά μου, θα είσαι η πιο ταπεινή μου σκλάβα!»
ΣΚΗΝΗ 22: Η ΘΥΣΙΑ (ΤΟ ΦΙΝΑΛΕ)
ΑΝΝΑ: «Ποτέ! (Υψώνει το στιλέτο). Κοίταξε, Μωάμεθ! Δες πώς πεθαίνουν εκείνοι που δεν ξέρουν να προσκυνούν!»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Ορμάει προς το μέρος της) Όχι! Σταμάτα!»
(Η Άννα καρφώνει το στιλέτο στην καρδιά της με μια σταθερή κίνηση. Πέφτει αργά πάνω στην πέτρινη πλάκα του τάφου. Οι γυναίκες ξεσπούν σε κραυγές.)
ΑΝΝΑ: «(Με σβησμένη φωνή) Πατέρα... είμαι... ελεύθερη... Μωάμεθ... με έχασες... για πάντα...»
ΣΚΗΝΗ 23: Η ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ ΤΟΥ ΚΑΤΑΚΤΗΤΗ
(Ο Μωάμεθ πέφτει στα γόνατα δίπλα στο άψυχο σώμα της. Το πρόσωπό του είναι γεμάτο απόγνωση.)
ΜΩΑΜΕΘ: «Άννα! Άνοιξε τα μάτια σου! Σου χαρίζω την πόλη! Σου χαρίζω τα πάντα! (Γυρίζει στον Σελήμ). Γιατί δεν την σταμάτησες; Γιατί με αφήσατε να την καταστρέψω;»
ΣΕΛΗΜ: «Μεγαλειότατε, δεν μπορούσαμε να πολεμήσουμε μια τέτοια θέληση. Η ψυχή της ήταν πιο δυνατή από τον στρατό μας.»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Κοιτάζει το αίμα στα χέρια του) Νίκησα... αλλά αυτή η νίκη είναι πιο πικρή από την πιο βαριά ήττα. Πάρτε με από εδώ. Το Νεγρεπόντε είναι πλέον μια πόλη φαντασμάτων. Και εγώ... ο κυρίαρχος του κόσμου... είμαι ο πιο φτωχός άνθρωπος στη γη.»
ΣΚΗΝΗ 24: ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΔΡΑΜΑΤΟΣ
(Στο βάθος, ακούγονται οι σάλπιγγες των Τούρκων που αναγγέλλουν την πλήρη κατάληψη της πόλης. Ο Ερίσσο και ο Κάλμπο, από μακριά, βλέπουν την εκκλησία να φλέγεται, καταλαβαίνοντας τη θυσία της Άννας.)
ΕΡΙΣΣΟ: (Από μακριά) «Άννα, η δόξα σου θα ζει όσο υπάρχει η Χαλκίδα!»
ΚΑΛΜΠΟ: «Θα σε εκδικηθούμε, σύζυγέ μου! Κάθε σπαθιά μας θα φέρει το όνομά σου!»
(Η αυλαία πέφτει αργά, ενώ ο Μωάμεθ παραμένει γονατισμένος στο σκοτάδι της κρύπτης, με το κεφάλι σκυμμένο πάνω από τη νεκρή Άννα.)
ΣΥΝΟΨΗ ΤΗΣ ΔΟΜΗΣ ΤΗΣ ΟΠΕΡΑΣ
Πράξη Κεντρικό Θέμα Αποτέλεσμα
Α' Πράξη Η Πολιορκία & Η Αποκάλυψη Η Άννα ανακαλύπτει πως ο εραστής της είναι ο Μωάμεθ.
Β' Πράξη Η Σύγκρουση & Η Θυσία Η Άννα απελευθερώνει τους δικούς της και αυτοκτονεί.
Η ΕΚΔΟΧΗ ΤΗΣ ΒΕΝΕΤΙΑΣ
Στην εκδοχή της ΒΕΝΕΤΙΑΣ (1822), ο ΡΟΟΣΣΙΝΙ άλλαξε ριζικά το φινάλε για να ικανοποιήσει το κοινό της πόλης, μετατρέποντας την τραγωδία σε έναν θρίαμβο της πατρίδας και του έρωτα. Σε αυτή την εκδοχή, η ΑΝΝΑ δεν αυτοκτονεί, αλλά η Χαλκίδα απελευθερώνεται και ο ΜΩΑΜΕΘ υποχωρεί ηττημένος.
Ακολουθούν οι εκτενείς διάλογοι αυτής της σπάνιας και ηρωικής εκδοχής, διατηρώντας την ένταση και το ύφος του έργου:
ΠΡΑΞΗ Β': Η ΑΝΤΕΠΙΘΕΣΗ ΚΑΙ Ο ΘΡΙΑΜΒΟΣ
ΣΚΗΝΗ 1: Η ΣΥΝΩΜΟΣΙΑ ΣΤΗΝ ΚΡΥΠΤΗ
(Ο ΕΡΙΣΣΟ και ο ΚΑΛΜΠΟ βρίσκονται στις κατακόμβες. Η ΑΝΝΑ εισέρχεται με το δαχτυλίδι του Σουλτάνου, αλλά αυτή τη φορά το σχέδιο είναι διαφορετικό.)
ΑΝΝΑ: «Πατέρα, Κάλμπο! Ο Μωάμεθ πιστεύει πως με κέρδισε. Μου έδωσε αυτό το δαχτυλίδι ως σύμβολο εξουσίας. Δεν ξέρει όμως πως με αυτό θα ανοίξω τις πύλες στους δικούς μας!»
ΕΡΙΣΣΟ: «Παιδί μου, διακινδυνεύεις τη ζωή σου. Αν ο τύραννος καταλάβει το δόλο, η οργή του θα είναι αμείλικτη.»
ΑΝΝΑ: «Ας είναι! Προτιμώ να πεθάνω ως ελευθερώτρια της Χαλκίδας παρά να ζήσω ως βασίλισσα ενός κατακτητή. Κάλμπο, πάρε το δαχτυλίδι. Οδήγησε τους άνδρες σου μέσα από τη μυστική δίοδο του Ευρίπου. Όταν ακούσετε τον κώδωνα της εκκλησίας, επιτεθείτε!»
ΚΑΛΜΠΟ: «Άννα, η ανδρεία σου ξεπερνά και τους πιο έμπειρους στρατιώτες μου. Σήμερα, η Χαλκίδα θα αναπνεύσει ξανά!»
ΣΚΗΝΗ 2: Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΜΩΑΜΕΘ
(Ο ΜΩΑΜΕΘ εισέρχεται στην κρύπτη, πιστεύοντας πως η Άννα είναι έτοιμη να τον ακολουθήσει.)
ΜΩΑΜΕΘ: «Άννα, η ώρα της φυγής έφτασε. Το καράβι μου είναι έτοιμο να μας οδηγήσει στη δόξα. Πού είναι ο πατέρας σου; Ελπίζω να τον έπεισες να υποταχθεί.»
ΑΝΝΑ: «Ο πατέρας μου, Μωάμεθ, δεν υποτάσσεται σε θνητούς. Υπακούει μόνο στην τιμή του. Και εγώ, η Άννα, δεν είμαι πια η αδύναμη κοπέλα που γνώρισες στην Κόρινθο.»
ΜΩΑΜΕΘ: «Τι σημαίνουν αυτά τα λόγια; Γιατί το βλέμμα σου είναι γεμάτο περιφρόνηση;»
ΑΝΝΑ: «Σημαίνουν πως ο χρόνος σου τελείωσε! Άκου!»
(Ακούγεται ο ήχος της καμπάνας και οι ιαχές των Βενετών στρατιωτών που επιτίθενται.)
ΣΚΗΝΗ 3: Η ΜΑΧΗ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡΟ
(Ο ΚΑΛΜΠΟ και ο ΕΡΙΣΣΟ εισβάλλουν στην αίθουσα με τα σπαθιά γυμνά. Οι Τούρκοι φρουροί αιφνιδιάζονται.)
ΚΑΛΜΠΟ: «Πίσω, τύραννε! Η Χαλκίδα ξύπνησε! Κάθε στενό, κάθε σπίτι έχει γίνει ένα οχύρωμα εναντίον σου!»
ΜΩΑΜΕΘ: «Προδοσία! Σελήμ, συγκέντρωσε τους Γενίτσαρους! Δεν θα αφήσω αυτή την πέτρα να μου ξεφύγει!»
ΕΡΙΣΣΟ: «Είναι αργά, Μωάμεθ! Ο στόλος του Λορεντάν φάνηκε στον ορίζοντα. Είσαι παγιδευμένος ανάμεσα στα τείχη και τη θάλασσα!»
ΣΚΗΝΗ 4: Η ΥΠΟΧΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΤΑΚΤΗΤΗ
(Ο Μωάμεθ βλέπει πως η κατάσταση είναι μη αναστρέψιμη. Η Άννα στέκεται ανάμεσα στον πατέρα της και τον Κάλμπο.)
ΜΩΑΜΕΘ: «Άννα... θα μπορούσες να είχες τον κόσμο. Γιατί διάλεξες τη μάχη;»
ΑΝΝΑ: «Γιατί διάλεξα την πατρίδα μου. Φύγε, Μωάμεθ. Πάρε το στρατό σου και άφησε τον Εύριπο ήσυχο. Η αγάπη μας πέθανε τη στιγμή που το πρώτο κανόνι χτύπησε τη Χαλκίδα.»
ΜΩΑΜΕΘ: «(Με πικρία) Θα φύγω. Αλλά όχι από φόβο για τα σπαθιά σας. Φεύγω γιατί νικήθηκα από μια γυναίκα. Η Χαλκίδα μένει ελεύθερη, αλλά η καρδιά μου μένει έρημη.»
ΣΚΗΝΗ 5: Ο ΤΕΛΙΚΟΣ ΘΡΙΑΜΒΟΣ
(Η πλατεία της Χαλκίδας γεμίζει από λαό και στρατιώτες που πανηγυρίζουν. Ο ήλιος ανατέλλει πάνω από τον Εύριπο.)
ΕΡΙΣΣΟ: «Πολίτες της Χαλκίδας, η νίκη είναι δική μας! Η πίστη και η ενότητα έδιωξαν το σκοτάδι!»
ΚΑΛΜΠΟ: «Άννα, είσαι η ηρωίδα μας. Το όνομά σου θα τραγουδιέται όσο υπάρχουν αυτά τα τείχη.»
ΑΝΝΑ: «Ας υμνήσουμε την ελευθερία! Πατέρα, Κάλμπο, η Χαλκίδα είναι και πάλι το διαμάντι της θάλασσας!»
ΧΟΡΟΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΩΝ: «Δόξα στον Ερίσσο! Δόξα στην Άννα! Η Χαλκίδα νίκησε! Η ελευθερία θριάμβευσε!»
ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΤΗΣ ΕΚΔΟΧΗΣ ΤΗΣ ΒΕΝΕΤΙΑΣ
ΤΟ ΤΕΛΟΣ: Αντί για την αυτοκτονία της Άννας, έχουμε την απελευθέρωση της πόλης.
Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΝΑΣ: Η Άννα ενεργεί ως στρατηγός, οργανώνοντας την παγίδα στον Μωάμεθ χρησιμοποιώντας το δαχτυλίδι του.
Ο ΚΑΛΜΠΟ: Εμφανίζεται ως ο θριαμβευτής στρατιωτικός που οδηγεί την τελική επίθεση.
Ο ΜΩΑΜΕΘ: Υποχωρεί με μια αίσθηση ρομαντικής ήττας, αναγνωρίζοντας το μεγαλείο της Άννας.
Αυτή η εκδοχή γράφτηκε ειδικά για το θέατρο La Fenice της Βενετίας, καθώς το εκεί κοινό δεν αποδεχόταν εύκολα τα τραγικά φινάλε και ήθελε να δει τη νίκη των χριστιανικών δυνάμεων έναντι των Οθωμανών.
Η ΕΚΔΟΧΗ ΤΟΥ ΠΑΡΙΣΙΟΥ
Η εκδοχή του Παρισιού, που έκανε πρεμιέρα το 1826 στην Académie Royale de Musique, είναι η πιο διάσημη και μεγαλειώδης μορφή του έργου. Ο ΡΟΟΣΣΙΝΙ την ονόμασε «Η ΠΟΛΙΟΡΚΙΑ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΟΥ» (LE SIÈGE DE CORINTHE).
Εδώ, η πλοκή μεταφέρεται από τη Χαλκίδα στην ΚΟΡΙΝΘΟ, οι ήρωες αλλάζουν ονόματα (ο Ερίσσο γίνεται ΝΕΟΚΛΗΣ και ο Κάλμπο γίνεται ΙΕΡΟΚΛΗΣ), και το έργο αποκτά έναν έντονο Φιλελληνικό χαρακτήρα, καθώς γράφτηκε κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης για να ξεσηκώσει το γαλλικό κοινό υπέρ των Ελλήνων.
ΠΡΑΞΗ Γ': ΤΟ ΦΙΝΑΛΕ ΤΟΥ ΠΑΡΙΣΙΟΥ (Η ΘΥΣΙΑ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΟΥ)
ΣΚΗΝΗ 1: ΟΙ ΚΑΤΑΚΟΜΒΕΣ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΟΥ
(Στο υπόγειο της Ακροκορίνθου. Οι Έλληνες στρατιώτες είναι έτοιμοι για την τελευταία θυσία. Ο ΙΕΡΟΚΛΗΣ (Αρχιερέας) ευλογεί τα όπλα τους.)
ΙΕΡΟΚΛΗΣ: «Έλληνες! Η ώρα της δόξας έφτασε. Ο Μωάμεθ πιστεύει πως θα μας υποτάξει, αλλά εμείς θα του παραδώσουμε μόνο στάχτες. Ορκιστείτε πάνω σε αυτούς τους τάφους πως θα πεθάνετε ελεύθεροι!»
ΝΕΟΚΛΗΣ (Πατέρας): «Η Κόρινθος θα γίνει το νέο Μεσολόγγι! Άννα, παιδί μου, είσαι έτοιμη;»
ΑΝΝΑ: «Είμαι έτοιμη, πατέρα. Η καρδιά μου δεν ανήκει πια στον "Ουμπέρτο", αλλά στην Ελλάδα. Ας καούν όλα, αρκεί η ψυχή μας να μείνει αμόλυντη.»
ΣΚΗΝΗ 2: Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ ΤΟΥ ΜΩΑΜΕΘ
(Ο ΜΩΑΜΕΘ εισβάλλει στις κατακόμβες. Βλέπει τους Έλληνες να κρατούν δαυλούς πάνω από τα βαρέλια με την πυρίτιδα.)
ΜΩΑΜΕΘ: «Σταματήστε! Άννα, τι τρέλα είναι αυτή; Σου προσφέρω τη ζωή, σου προσφέρω τον θρόνο μου! Γιατί προτιμάς τη φωτιά;»
ΑΝΝΑ: «Γιατί η φωτιά της ελευθερίας είναι πιο λαμπρή από τον χρυσό σου, Μωάμεθ. Δες τους άνδρες μου, δες τον πατέρα μου. Δεν φοβούνται το σπαθί σου, γιατί ο θάνατος για την πατρίδα είναι αθανασία!»
ΜΩΑΜΕΘ: «Νεοκλή, δώσε μου την κόρη σου και θα σβήσω τις φλόγες. Θα ονομάσω την Κόρινθο ελεύθερη πόλη υπό την προστασία μου!»
ΝΕΟΚΛΗΣ: «Η προστασία ενός τυράννου είναι σκλαβιά, Μωάμεθ. Η Κόρινθος επιλέγει τον ουρανό!»
ΣΚΗΝΗ 3: Η ΕΚΡΗΞΗ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ
(Οι Τούρκοι στρατιώτες ορμούν. Η Άννα πλησιάζει τη φλόγα στην πυρίτιδα.)
ΑΝΝΑ: «Αντίο, Μωάμεθ! Θυμήσου την Κόρινθο ως το μέρος που δεν μπόρεσες ποτέ να κατακτήσεις!»
ΜΩΑΜΕΘ: «Όχι! Σταματήστε την!»
(Μια τρομερή έκρηξη συγκλονίζει τα πάντα. Η σκηνή γεμίζει φλόγες. Το κάστρο της Κορίνθου καταρρέει.)
ΣΚΗΝΗ 4: Η ΑΠΟΘΕΩΣΗ
(Καθώς ο καπνός διαλύεται, το κοινό βλέπει την Κόρινθο στις φλόγες, αλλά οι ψυχές των ηρώων φαίνονται να ανεβαίνουν στον ουρανό, συμβολίζοντας την ηθική νίκη της Ελλάδας.)
ΧΟΡΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ (Μέσα από τις φλόγες): «Ελευθερία ή Θάνατος! Η Ελλάδα ζει για πάντα!»
ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΤΗΣ ΠΑΡΙΣΙΝΗΣ ΕΚΔΟΧΗΣ
Στοιχείο Εκδοχή Νάπολης (1820) Εκδοχή Παρισιού (1826)
Τοποθεσία Χαλκίδα (Νεγρεπόντε) Κόρινθος
Ονόματα Ερίσσο, Κάλμπο Νεοκλής, Ιεροκλής
Τέλος Αυτοκτονία Άννας Ολοκαύτωμα (ανατίναξη)
Μουσική Κλασική ιταλική όπερα Grand Opéra (με μπαλέτο και χορωδιακά)
Στόχος Προσωπικό Δράμα Πολιτικό/Φιλελληνικό Μήνυμα
ΓΙΑΤΙ ΗΤΑΝ ΤΟΣΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ Η ΕΚΔΟΧΗ ΤΟΥ ΠΑΡΙΣΙΟΥ;
Ο Ροσσίνι χρησιμοποίησε την τέχνη του για να βοηθήσει την Ελληνική Επανάσταση. Οι Γάλλοι θεατές, βλέποντας τους ήρωες να ανατινάζονται παρά να παραδοθούν, ταύτισαν την όπερα με την πραγματική πολιορκία του Μεσολογγίου (που είχε συμβεί λίγους μήνες πριν την πρεμιέρα).
Ακολουθεί η πλήρης και αναλυτική παρουσίαση της εξέλιξης του έργου, από το δράμα της Χαλκίδας στον θρίαμβο της Βενετίας και το ολοκαύτωμα της Κορίνθου, δομημένη με τους διαλόγους και τις λεπτομέρειες που ζήτησες.
ΜΑΟΜΕΤΤΟ II: Η ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗ ΕΝΟΣ ΕΠΟΥΣ – ΑΠΟ ΤΗ ΧΑΛΚΙΔΑ ΣΤΗΝ ΚΟΡΙΝΘΟ
Η όπερα του ΤΖΟΑΚΙΝΟ ΡΟΣΣΙΝΙ αποτελεί ένα μοναδικό φαινόμενο στην ιστορία της μουσικής, καθώς εξελίχθηκε μέσα από τρεις διαφορετικούς σταθμούς, αλλάζοντας πλοκή, κατάληξη, ακόμη και γεωγραφία, για να εξυπηρετήσει τις πολιτικές και καλλιτεχνικές ανάγκες της εποχής.
1. Η ΕΚΔΟΧΗ ΤΗΣ ΝΑΠΟΛΗΣ (1820): Η ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΤΗΣ ΧΑΛΚΙΔΑΣ
Στην αρχική μορφή του έργου, η δράση τοποθετείται στη ΧΑΛΚΙΔΑ (ΝΕΓΡΕΠΟΝΤΕ) κατά την πολιορκία του 1470. Είναι μια ιστορία προσωπικής θυσίας.
Ο ΚΡΙΣΙΜΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ:
ΑΝΝΑ: «Πατέρα, πάρε αυτό το δαχτυλίδι. Σου χαρίζει την ελευθερία. Φύγε από τις στοές της Χαλκίδας και σώσε την τιμή της Βενετίας!»
ΕΡΙΣΣΟ: «Και εσύ, παιδί μου; Τι θα απογίνεις μόνη σου μπροστά στον τύραννο;»
ΑΝΝΑ: «Εγώ έχω ήδη πεθάνει μέσα μου. Η θυσία μου θα είναι το τείχος που δεν θα μπορέσει ποτέ να γκρεμίσει ο Μωάμεθ.»
ΤΟ ΤΕΛΟΣ: Η Άννα αυτοκτονεί πάνω στον τάφο της μητέρας της. Ο Ερίσσο και ο Κάλμπο διασώζονται για να συνεχίσουν τον αγώνα, κουβαλώντας το βάρος της απώλειας.
2. Η ΕΚΔΟΧΗ ΤΗΣ ΒΕΝΕΤΙΑΣ (1822): Ο ΘΡΙΑΜΒΟΣ ΤΟΥ ΕΥΡΙΠΟΥ
Δύο χρόνια αργότερα, ο Ροσσίνι παρουσιάζει το έργο στη Βενετία. Το κοινό απαιτεί «Lieto Fine» (χαρούμενο τέλος). Η Χαλκίδα δεν πέφτει, αλλά θριαμβεύει.
Ο ΚΡΙΣΙΜΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ:
ΜΩΑΜΕΘ: «Άννα, η πόλη είναι δική μου! Παραδώσου!»
ΑΝΝΑ: «Κοίταξε τη θάλασσα, Μωάμεθ! Οι γαλέρες του Λορεντάν φάνηκαν. Η Χαλκίδα δεν προσκυνά τυράννους, τους διώχνει!»
ΚΑΛΜΠΟ: «Με το σπαθί μου και την πίστη της Άννας, σε διατάζω: Φύγε από τον Εύριπο!»
ΤΟ ΤΕΛΟΣ: Ο Μωάμεθ υποχωρεί ηττημένος, αναγνωρίζοντας το μεγαλείο της Άννας. Η Χαλκίδα παραμένει ελεύθερη και το έργο κλείνει με έναν πανηγυρικό ύμνο.
3. Η ΕΚΔΟΧΗ ΤΟΥ ΠΑΡΙΣΙΟΥ (1826): ΤΟ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΟΥ
Με τον τίτλο «LE SIÈGE DE CORINTHE», ο Ροσσίνι μεταφέρει το έργο στην ΚΟΡΙΝΘΟ. Η όπερα αποκτά φιλελληνικό χαρακτήρα για να στηρίξει την Ελληνική Επανάσταση.
Ο ΚΡΙΣΙΜΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ:
ΙΕΡΟΚΛΗΣ (Αρχιερέας): «Έλληνες, η ώρα της δόξας έφτασε! Καλύτερα μια ώρα ελεύθερη ζωή, παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή!»
ΑΝΝΑ: «Μωάμεθ, κοίταξε αυτές τις φλόγες. Δεν είναι η καταστροφή μας, είναι η αθανασία μας. Η Κόρινθος θα γίνει το φως που θα ξυπνήσει την Ευρώπη!»
ΜΩΑΜΕΘ: «Σταματήστε! Θα καείτε όλοι!»
ΝΕΟΚΛΗΣ (Πατέρας): «Ας καούμε, για να γεννηθεί μια νέα Ελλάδα!»
ΤΟ ΤΕΛΟΣ: Οι Έλληνες ανατινάζουν την Ακροκόρινθο, επιλέγοντας τον θάνατο από την υποταγή. Είναι η πιο συγκλονιστική εκδοχή, που ταυτίστηκε με την πτώση του Μεσολογγίου.
ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ: Η ΑΝΝΑ
Σε όλες τις εκδοχές, η Άννα παραμένει η ηρωίδα που αρνείται να προδώσει την πίστη και την πατρίδα της για τον έρωτα ενός κατακτητή. Είτε στη Χαλκίδα είτε στην Κόρινθο, το όνομά της συμβολίζει την αντίσταση της ψυχής απέναντι στην ωμή βία.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου