ΜΝΗΜΕΙΑΚΑ ΚΑΙ ΕΛΥΜΝΙΑ ( 6 ) ΠΡΟΤΟΜΕΣ ΚΩΣΤΑ ΓΑΜΒΕΤΑ - ΚΩΣΤΑ ΚΑΡΑΓΙΩΡΓΗ

ΜΝΗΜΕΙΑΚΑ ΚΑΙ ΕΛΥΜΝΙΑ ( 6 )

            ΠΡΟΤΟΜΕΣ ΚΩΣΤΑ ΓΑΜΒΕΤΑ - ΚΩΣΤΑ ΚΑΡΑΓΙΩΡΓΗ

                 Γράφει ο Δημήτρης Αποστόλου - « Ελύμνιος »

                                          Προλογικό

Ένα μικρό έντεχνο οδοιπορικό στα Μνημεία της Πρωτευούσης του Δήμου μας « Μαντουδίου Λίμνης Αγίας Άννας » - Λίμνης, με συνοπτικά στοιχεία του κάθε Μνημείου...με συνοπτικά « στοιχεία ταυτότητος » του δημιουργού - καλλιτέχνη, κι΄από μια ιστορία που διαφορότροπα κάθε φορά, συνδέεται με το καλλιτέχνημα, ή το Μνημείο.

                                            Περιληπτικό

« Μια φωνή αντηχεί στον αέρα πέρα ως πέρα / « μ΄επανάσταση να διώξουμε τη σκλαβιά! » ( Αντάρτικο )...

...κι΄ένα περιληπτικό σκιαγράφημα των δύο αυτών περιώνυμων Οργανωτών της Εθνικής μας Αντίστασης της Κατοχικής περιόδου ( 1941 - 1944 ) είναι επιβαλλόμενο, αφού πολλά περισσότερα σε τοπική κλίμακα έχουν ΄βγει στο φως ( κι΄ο ίδιος έχω δημοσιεύσει ) γι΄αυτούς σ΄ένα διάστημα 30 ετών ( μιας περίπου γενιάς ).

                         ΚΩΣΤΑΣ  ΓΑΜΒΕΤΑΣ  ( 1909 - 1944 )

Γεννήθηκε στην Λίμνη - στην χαραυγή του 20ου αι. Εκτελέστηκε στα Ψηλαλώνια της Πάτρας, σε ηλικία μόλις 35 χρονών...λίγο πριν φύγουν οι Γερμανοί απ΄την χώρα μας - στην χαραυγή της Λευτεριάς... Τι σύμπτωση!..γιατί την ίδια χρονιά ( λίγους μήνες μετά ) εκτελείται στο Δαφνί η συμπατριώτισσά του παρτιζάνισσα Λέλα Καραγιάννη!..

Κώστας Γαμβέτας : Ανάστημα επιβλητικό ( ο « Ψηλός » της Αντίστασης ), ύφος ήρεμο, βλέμμα στητό - γεμάτο αποφασιστικότητα. Μορφωμένος, ευγενικός και  δεινός συζητητής, ήξερε πρώτα ν΄ακούει και μετά ν΄αποφαίνεται, επηρεάζοντας εύκολα τους συνομιλητές του. Τολμηρός και ακούραστος, μεθοδικός και δραστήριος - των οργανωτών ο άριστος...και πέρα ως πέρα αγωνιστής!. Οι αλεπάλληλες φυλακές, εξορίες, αποδράσεις και τα βασανιστήρια, οι δικτατορίες Κονδύλη, Μεταξά... η Αίγινα, η Ακροναυπλία, ο Αη-Στράτης, η Ακτίνα Θ΄της Κέρκυρας  κι΄αλλού... όχι δεν τον λύγισαν!.. Επιστρατευθείς ποτε ( 1929 ) στο εξοντωτήριο Καλπακίου, καταδικάζεται για τις μαρξιστικές ιδέες του με άλλους σε θάνατο ( αυτός σε ισόβια ) για « στάση κι΄απείθεια » και απαλλάσσονται αυτών των ποινών χάρις στην μεσολάβηση της πνευματικής διανόησης της χώρας μας με τις υπογραφές, των :  Καζαντζάκη, Παλαμά, Κορδάτου, Γληνού, Αυγέρη, Λαυράγκα, Ξενόπουλου, Βεάκη... ακόμη και με επιστολή ( προς τον τότε Πρωθυπουργό), του Αλβέρτου Αϊνστάιν!.. Μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του Κ.Κ.Ε. στάλθηκε και οργάνωσε επιτυχώς το ΕΑΜικό κίνημα και τον πρώτο πυρήνα του Λαϊκού Στρατού του ΕΛΑΣ, ως Γεν.Γραμματέας της Θεσσαλίας ( ουσιαστικά στον κορμό της Ελλάδας ), κι΄ύστερα ( σαν εκεί τον αντικατέστησε ο συμπατριώτης του Καραγιώργης ), ανέλαβε το δυσκολότερο οργανωτικό πόστο του Μωριά με τα μύρια προβλήματα ( και με την ίδια ακατάβλητη δράση! )...Κυνηγήθηκε επιμόνως απ΄τους Χιτλερικούς μα και λυσαλέα απ΄τους τότε εγκάθετους Ασφαλίτες... συνελήφθη προδοτικά ( κι΄ιδιαίτερα μυστήρια )...βασανίστηκε απερίγραπτα ( οχτώ Γερμανικές μοτοσυκλέτες μαρσάρανε πάνω στις οιμωγές του μαρτυρίου του! )...κι΄εκτελέστηκε χαραυγή του Φλεβάρη με λίγους συντρόφους του...με τον Εθνικό Ύμνο στα χείλη...και τη μπουνιά του σφιχτά!.. Άραγε, τούτο το αίμα που χύθηκε πατριωτικά, τραγικά - όμοια και θυσιαστικά - δεν απαιτεί το δικό του στεφάνι  « μυρσίνης δοξαστικής » στις τιμητικές καταθέσεις των Εθνικών μας Γιορτών;.. Αλλά, ας είναι!. Γιατί το κατέθεσε έμμετρα από ψυχής κι΄από πένας, η μακαρίτισσα ποιήτρια ( όμοια κι΄αυτή αγωνίστρια ) Μαρία Αγγελάκη!..

«...έκλαψε ο κόσμος που ΄χες φιάξει... η ιδέα σου γίνηκε μια πράξη...και στο χώμα...το νέο σου αίμα ζει ακόμα! »... 

                        ΚΩΣΤΑΣ  ΚΑΡΑΓΙΩΡΓΗΣ  ( 1904 - 1954 )

   « Όλη μου η τραγωδία έμεινε μέσα στην ψυχή μου...» - Κ. Καραγιώργης

« Αυτά τα προφητικά λόγια του Κώστα Καραγιώργη σφραγίζουν την πολυτάραχη πορεία του... Εντυπωσιακή προσωπικότητα στον χώρο της επιστήμης, της δημοσιογραφίας, της αντιστασιακής - οργανωτικής, πολιτικής και στρατιωτικής δράσης, που όπως ο νικηφόρος θρίαμβος της γενιάς του κατέληξε στην άτυχη συντριβή...το ίδιο κι΄η προσωπική του μοίρα τον οδήγησε στην τραγική κατάληξη της ζωής του... Δυναμικό ηγετικό στέλεχος του Κομμουνιστικού Κόμματος της Ελλάδας, αρθρογράφος και Δ/ντής της ιστορικής αριστερής εφημερίδας ο « Ριζοσπάστης », καθιέρωσε έναν ιδιαίτερο τρόπο σκέψης, πολιτικό, κοινωνικό, επιστημονικό - τομή στα καθιερωμένα γνωστά - δημιουργώντας στον ευρύτερο χώρο την εικόνα του καινοτόμου « κοσμοπολίτη » αγωνιστή... Από τα πρώτα τρυφερά νεανικά του χρόνια μυήθηκε με πάθος στα φιλοσοφικά - μαρξιστικά προστάγματα και το ανήσυχο πνεύμα του ξεπέρασε γρήγορα τα στενά ελληνικά σύνορα. Το καλοκαίρι του 1950, το άλλοτε υψηλόβαθμο στέλεχος του ΚΚΕ, βρέθηκε πολιτικός κρατούμενος στα κρατητήρια της φοβερής Ρουμανικής Σεκιουριτάτε - κι΄εκεί μαρτυρικά συνάντησε το τραγικό τέλος του... Μέχρι και σήμερα παραμένει ένας ακόμη αδικοχαμένος ιδεολόγος κομμουνιστής, χωρίς ταφή παυσίλυπη, χωρίς ταφόπλακα, για ένα κόκκινο μνημόσυνο τριαντάφυλλο! »... 

( Παναγιώτας - Δαυιδούλας Περήφανου : « Κώστας Καραγιώργης - Αναμένοντας τη δικαίωση ». Εκδ. Τεύθις 2025 - οπισθόφυλλο ). 

                                 Πριν απ΄τις Προτομές

Αφού το 1982 αναγνωρίζεται επισήμως από την Κυβέρνηση Ανδρέα Παπανδρέου η καθολικότητα της Εθνικής μας Αντίστασης, κι΄αφού το 1988 επί Δημαρχίας Γιάννη Μπλουκίδη αναγείρεται το « Μνημείο Εθνικής Αντίστασης » στη Λίμνη, σε αναθηματική πλάκα πάνω σ΄αυτό αναγράφεται το όνομα του Κώστα Γαμβέτα - μαζί με της Λέλας Καραγιάννη - και άλλων 30 πεσόντων Ελυμνίων αγωνιστών. Αργότερα στο όνομα του Κώστα Γαμβέτα θα μετονομασθεί η οδός τ. Βασιλέως Κων/νου, εκκινούσα από της ανατ. παραλίας, έως τα βορ. ανατολικότερα του Δημοτικού μας Σχολείου. 

Πάνε 30 χρόνια τώρα ( να το ΄πω μια γενιά )...όταν δυό ( προδρομικά των Προτομών ) ιστορικά μνημόσυνα πραγματοποιήθηκαν στην Λίμνη με πρωτοβουλίες της « ΠΕΑΕΑ », της « Ε.Λ.Ε. », την συμμετοχή και αιγίδα του Δήμου και με πρωταγωνιστικό ρόλο των παλαιών συντρόφων Γιώργου Τσούτσικα και Νίκου Καλλίτση... το πρώτο για τον Κώστα Γαμβέτα την άνοιξη του 1996 και το δεύτερο για τον Κώστα Καραγιώργη το Φθινόπωρο της ίδιας χρονιάς... Στις δυό εκδηλώσεις εκείνες, που « τύχη αγαθή », είχα την ευκαιρία και την τιμή να συντονίσω - μαζί και να ομιλήσω - παρέστησαν προσωπικότητες της αγωνιστικής αριστεράς πανελληνίου - και όχι μόνο εμβέλειας -  όπως η βουλευτής σύζυγος του Κώστα Καραγιώργη, Μαρία Καραγιώργη, ο Μανώλης Γλέζος, ιστορικοί συγγραφείς της Αντίστασης, εκδότες του Τύπου και πλήθος πατριωτών. Από τότε τέθηκε θέμα η συγγραφή και έκδοση βιβλίων των δύο αυτών μεγάλων αγωνιστών και η σύσταση « Ερανικής Επιτροπής Ανέγερσης Προτομών ». Με πατριδόφιλες προσπάθειες τα πράγματα πήγαν καλώς και σε παρέλευση δύο ετών - 27 Δεκεμβρίου του 1998 - οι δυό Προτομές ανεγέρθηκαν παρουσία Αρχών, Προσωπικοτήτων και πλήθος Λαού στην Κεντρική Πλατεία « Ηρώων » της Λίμνης. ( Τα αποκαλυπτήρια του « Καραγιώργη » έκανε συγκινητικά η σύζυγός του Μαρία )

                                       Οι  δυο Προτομές

Βρίσκονται στην Κεντρική Πλατεία « Ηρώων » της Λίμνης, όπου η « Στήλη Πεσόντων » των Βαλκανικών Πολέμων - Β΄Παγκόσμιου Πόλεμου, αλλά και η Προτομή επί υψηλού Τύμβου του Στρατηγού του Ευβοϊκού 1821 Αγγελή Νικολάου ( « Γωβιού » ). Οι Προτομές, τοποθετημένες ένθεν και ένθεν εκάστη του κεντρικού διαμήκους  άξονα της Πλατείας, είναι γλυπτά μεταλλικά επί μαρμαρίνων στηλών, συνολικού ύψους περίπου 2,50μ και πλάτους μετώπων περί το 0,50μ. φερόντων επιγραμματικά υπομνήματα των αντίστοιχων τιμουμένων : Ο Κ. Γαμβέτας αριστερά και ο Κ. Καραγιώργης στα δεξιά. Η όλη σύνθεση των Προτομών και Στηλών - σε μια διάταξη εραλδικής μορφής - προσδίδει το βάρος και κύρος της Πλατείας « Ηρώων » της Λίμνης... καθρεφτίζει το ήρωϊκό ήθος της πόλης και επιβάλλει τον απαιτούμενο σεβασμό. Γλύπτης : Ο Γιώργος Καραχάλιος. Ας τον δούμε.

                                  Γιώργος Καραχάλιος

Έλληνας γλύπτης ( γυιός του πασίγνωστου Αντώνη Καραχάλιου ), γεννήθηκε στην Χαλκίδα το 1952. Σπούδασε γλυπτική στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών ( ΑΣΚΤ ), καθώς γυψοτεχνία και χαλκοχυτική με δασκάλους επώνυμους, συνεχίζοντας μεν  την μνημειακή παράδοση του πατέρα του, ωστόσο με διακριτή προσωπική πορεία και ύφος, δίνοντας έμφαση στην αναγνωρίσιμη μορφή με καθαρή πλαστικότητα. Χωρίς αφαιρετικές ακρότητες, μ΄ένα ανθρωποκεντρικό ρεαλισμό δημιούργησε μεταλλικές ( κραμάτων ) προτομές, ανθεκτικές σε ανοικτούς δημόσιους χώρους. Ο επώνυμος καλλιτέχνης έχει διδάξει σχέδιο και σύνθεση σε μεταλυκειακές Σχολές ΑΚΤΟ και Γερμανική Σχολή DESIGN. Έργα του καλλιτέχνη βρίσκονται σε δημόσιους χώρους και ιδιωτικές συλλογές. ( Όταν αποκάλυψε την Προτομή του συζύγου της η Μαρία Καραγιώργη - αντικρύζοντάς τον ολόϊδιο! - έβαλε τα κλάματα! )...

                            Γαμβέτας :  « Ο Ήρως των Ηρώων! »...

Ένας ώριμος ασπρομάλλης επισκέπτης πέρασε κάποτε ( κοντά στα εγκαίνια ) του Μουσείου μας... Αφού μου συστήθηκε επωνυμικά ως Γαμβέτας ( το μικρό του όνομα δεν θυμάμαι - αλλά θαρρώ πρωτεξάδελφος του τιμώμενου ), στάθηκε με περισυλλογή μπροστά στο πορτραίτο του Κώστα Γαμβέτα ( ακόμη τότε δεν είχαν στηθεί Προτομές ) και απόθεσε με ευλάβεια περισσή κάτω απ΄το κάντρο του περιώνυμου αγωνιστή ένα κόκκινο τριαντάφυλλο!.. Διακόπτονας χαμηλόφωνα την ιερότητα της συμβολικής εκείνης κατάθεσης...είπα : « Ο ήρως Κώστας Γαμβέτας »... Κι΄ο δακρυρροών γεραρός κύριος μου απάντησε : « Ο Κώστας Γαμβέτας, δεν ήταν ήρως!.. Ήταν ο Ήρως των Ήρώων! »...

                       Καραγιώργης :  Σιβυλλικός Προφήτης!..

Σε τούτες τις μικρές άγνωστες ιστοριούλες που σχετίζονται με τους τιμώμενους, θα μπορούσα για τους δυο ( από μικρούς φίλους - αμφότερους συνονόματους ) να αναφερθώ στις λαϊκές των μικράτων τους χρόνων, μετά των άλλων παιδιών κοινές συναναστροφές...ή και στις χρονικές συντυχίες ακόμη γεννητουριών Γυφτοδημαίων κι΄Αποστολαίων, από την ίδια τότε μαμή ( Αικατερίνη Τρακόσια )...αλλά σταχυολογώ μια προφητική πολιτική σύλληψη ( τόσο επίκαιρη σήμερα!.. ) του έμπειρου - κοφτερού δημοσιογράφου - Κώστα Καραγιώργη, όταν επέστρεψε στην Ελλάδα, απ΄το ταξείδι του στην Αμερική...

          « Με τον Χίτλερ τελειώσαμε ( είπε )... Τώρα από αλλού θα μας έρθει! »...

                                                                    Δ.Α. « Ελύμνιος »

Σημειώσεις - Πηγές :  Βασικές πληροφορίες αντλήθηκαν από το πρόσφατο βιβλίο με τίτλο : « Κώστας Καραγιώργης - Αναμένοντας τη δικαίωση » Εκδ. Τεύθις, Αθήνα 2025 ». Το βιβλίο αυτό αποτελεί μια συλλογική προσπάθεια : α) Της συμπατριώτισσάς μας καθ/τριας - ιστορικού κας Παναγιώτας Δαυιδούλας Ν. Περρήφανου, β) Της συγγραφέως Κατερίνας Ζωιτοπούλου Μαυροκεφαλίδου και γ) του ιστοριοδίφη ( τ. Επιμελητού του Ιστορικού & Λαογραφικού Μουσείου της Λίμνης ) Δημήτρη Αποστόλου - « Ελύμνιου » ( που έθεσε την « ιδέα » και εν μέτρω κριτίκαρε...). Στις Υποσημειώσεις του βιβλίου αυτού θα ΄βρει και ο τωρινός αναγνώστης της παρούσας ιστοσελίδας μου, τις τυχόν αναζητούμενες τεκμηριώσεις. 

Πηγές αποτέλεσαν επί πλέον, το Προσωπικό αρχείο του Δ.Α., Αρχείο εφημ. « Λ.Φ. » της « Ε.Λ.Ε », Εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες και διηγήσεις παλιών, Βικιπαίδεια, ΑΙ κ.α. 

Ευχαριστίες για διευκρίνιση τινών πληροφοριών ( περί τέχνης ), οφείλω στην εντιμότατη φίλη κα. Εύη Μίχα - Σαραντέα.

Στην φωτό της Ανθής Αποστόλου : Πλατεία « Ηρώων » Λίμνης ( γενική άποψη των Μνημείων ). Άκρη-αριστ. ο Κώστας Γαμβέτας. Άκρη δεξ. ο Κώστας Καραγιώργης. Στο κέντρο αρ. Μνημείο εν πολέμω πεσόντων Ελυμνίων. Στο κέντρο δεξ. ο Στρατηγός του Ευβοϊκού ΄21 Αγγελής Νικολάου ( « Γωβιός » ).