ΑΓΙΩΡΓΙΤΙΚΑ ( 2 )

 ΑΓΙΩΡΓΙΤΙΚΑ ( 2 )

Γράφει ο Δημήτρης Αποστόλου - « Ελύμνιος »

« Αη-Γιώργη με λένε / είμαι απ΄την Καππαδοκία / θέλεις να κάνεις χάρισμα / χτίσε μια εκκλησία / και κάτσε και ζωγράφισε Χριστό και Παναγία / και στη δεξιά της τη μεριά / ζωγράφισε ένα

καβαλάρη / αρματωμένο με σπαθί / και με χρυσό κοντάρι » ( Δημώδες ).

Εμείς όμως, πριν ανηφορίσουμε για το ιστορικό - άμα και γραφικό - Φλωκέϊκο εκκλησάκι του Αη-Γιώργη στο « Βρωμοπόδι » ( πίσω απ΄τους Ελύμνιους Βράχους των « Καναλίων ), ας πάρουμε μια λαογραφική γεύση του λαοφιλέστατου δορυφορούντος Αγίου, από την αξεπέραστη πένα του κυρ - Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη ( εφ. « Ακρόπολις » 1892 ).

« Αϊ μου Γιώργη » ( απόσπασμα ).

« Ιστορείται δια στίχων επικής απλότητος και ύψους, πως το θεριό εφώλιαζε σιμά εις την βρύσιν, πως απήτει περιοδικώς αιματηρόν φόρον από τους κατοίκους της πόλεως, πως ερρίπτοντο κλήροι μέλλοντες ν΄αποφασίσωσι περί της δυστυχούς κόρης, ης θα ήτο η σειρά να χορτάσει την αδηφάγον απληστίαν του φοβερού θηρίου, πως ο κλήρος έπεσεν επί την βασιλοπούλαν ( την Αλεξάνδραν! ) και πως ο Άγιος, εισακούσας τας ικεσίας των γονέων, επήλθε ραγδαίος και αήττητος ιππεύς, εις βοήθειαν της δυσμοίρου νεάνιδος, πως εθανάτωσε τροπαιοφόρος τον απαίσιον δράκοντα και πως αναλαβών την βασιλοπούλαν εις τα κάπουλα του αλόγου του, την παρέδωκεν ασινή εις τους βασιλικούς γονείς της...»...

Αη - Γιώργης ( στο « Βρωμοπόδι » )

Το κάλος της φύσης που λαμπρύνει τον « δικό του » Αϊ Γιώργη ο Παπαδιαμάντης, εδώ - στο δικό μας υψίπεδο - βρίσκει την τέλεια έκφρασή του ( αυτή που σε λίγο θα ξαναβρεί μετά την φυσική του αποκατάσταση το πυρπολημένο τοπίο )...ανάμεσα σε δάση πευκώνων, σε αγράνθεμα και λειμώνες, σε ρεματιές και νεροσυρμές...στο πηγαίο νεράκι της λιλιπούτειας Βρύσης με το ΄Κονοστάσι... που ( θρυλούσαν παλιοί ) πως επισκεπτόταν συχνά το περιοδεύον « Δρακόφιδο της Αϊ Κυριακής »... φυλάγοντας να μην χαθεί το νερό - ήρεμο κι΄άκακο όντας, στις προσταγές του Αη-Γιώργη!.. Κάτω στην ανατολική ρεματιά, αναμέσω βραχώδους πηγής, αντλείται ακόμη το νεράκι της Λίμνης, ενώ παρα κάτω, ο λόγγος της θαμνοδάσωσης σαβανώνει στην άγια σιωπή το βυθισμένο ποτε - παλιό εκκλησάκι τ΄Αη-Γιώργη...

Ο βυθισμένος Αη-Γιώργης

Και δεν ήταν...παρά από ιστορικές πληροφορίες, ο παλαιότερος Αη-Γιώργης, που πριν τις μεγάλες προ τινος πυρκαγιές, την θέση του σηματοδοτούσε ένα μοναχικό ψηλόκορμο κυπαρίσσι... Φαίνεται σίγουρο πως η εκκλησία εκείνη είχε κτισθεί ( άγνωστο πότε ) από την ηγεμονική τότε οικογένεια των Ευαγγελινών - « Φλώκων », καταστραφείσα και βυθισθείσα από τους φοβερούς σεισμούς της Αταλάντης του 1894. ( Αξίζει να σημειωθεί πως η ίδια ευρεία Οικογένεια, είχε στην ιδιοκτησία της - κατά παλαιά βυζαντινή συνήθεια - άλλες τρεις εκκλησίες, ήτοι : Αγία Παρασκευή « Κόκκαλη » 1822, Άγιο Ιωάννη Θεολόγο Σπιάδας - γύρω στο 1850 - και Άγιο Μελέτιο 1897 ). Ωστόσο ο καταστραφής υπό των σεισμών παλαιός Αη-Γιώργης, για λόγους περισσής ασφαλείας - ανοικοδομήθη στην υπερκείμενη σημερινή του θέση ( ως μας πληροφορεί η κτητορική επιγραφή επί του δυτικού τοίχου της εισόδου του ναού ), από τον τ. μεγαλο-Δήμαρχο « Αιγαίων » ( επί σειρά 18 ετών, 1856 - 1874 ) Αγγελή Δ. Φλώκο.

Η Επιγραφή

Χαραγμένη σε εντοιχισμένη μαρμάρινη πλάκα, μας πληροφορεί :

Ανακαινίσθη ο παρών ναός το 1894 δαπάνη Αγγελή και Αικατερίνης Φλώκου δια τους υιούς των, Γεώργιον ιατρόν, ετών 46 και Ιωάννην, ετών 28, αποβιώσαντες ο μεν την 21η Μαρτίου, ο δε 12η Οκτωβρίου 1893, νέοι ευκλεείς τοις πάσι ποθητοί ».

Σχολιάζοντας την επιγραφή, επεξηγούμε τις απορρέουσες εξ΄αυτής πληροφορίες...

α ). Το ορθότερο θα ήταν να έγραφε, πως ο ναός « ανοικοδομήθη », αφού μετατέθηκε πλέον σε υπερκείμενη θέση. Ωστόσο, για να φανεί ως συνέχεια του καταστραφέντος πλησιόχωρου παλαιού, ορθώς χαράχθηκε « ανακαινίσθη ».

β ). Η σύζυγος του Δημάρχου Αγγελή Φλώκου, Αικατερίνη ανήκε στην - επίσης - ηγεμονική μεγαλο-οικογένεια Γεωργίου Γκίκα ( φονευθέντος τ. Δημάρχου, κάτω από τις « Καμάρες » της παραλίας το 1853 από ληστρική επιδρομή ).

γ ). Ο πρωτότοκος γυιός Γεώργιος Φλώκος - ιατρός - που απεβίωσε 46 ετών και εν ενεργεία Δήμαρχος « Αιγαίων », θα θρηνηθεί πάνδημα από τους συμπατριώτες του Ελυμνίους και τον Ευβοϊκό Τύπο, θα σβήσουν ενδεικτικά τα δημόσια φαναράκια ( με πετρέλαιο τότε ) της πόλης... και στα μπαλκόνια θα κρεμαστούν μαύρες σημαίες ( όπως μου διηγείτο η εγγονή του κυρα-Κατερίνη )... Πολύ αργότερα, στα χρόνια του Μεσοπόλεμου ( 1924 ), θ΄αφιερωθεί στ΄όνομά του ο παραλιακός δρόμος της Λίμνης : Οδός « Γεωργίου Φλώκου ». ( Σημ. Στα Οθωνικά χρόνια ονομαζόταν « Αγγελή Γωβιού », στη λήξη του Α΄Παγκ. Πολέμου « Ιάκωβου Χογκ » - Δ/ντού της Εταιρείας των Κατουνίων « Αγγλο-Γκρήκ » - ενώ από κάποιων ετών ( δημαρχίας Τάκη Ριτσώνη ), η ανατολική παράλιος έχει μετονομασθεί ως « Ακτή Ποσειδώνος » και η αντίστοιχη δυτική ( θαρρώ επί Ανέστη Ψαρρού ), ως « Οσίου Χριστοδούλου » ).

δ ). Την ίδια χρονιά ( 1893 ) θα δολοφονηθεί αναπάντεχα ο τέταρτος γυιός του Αγγελή Φλώκου, ο Ιωάννης - ετών 28...

Το « δάνειο » του Νικοκράτη

« Ενθάδε κείται Νικοκράτης νέος ων τοις πάσι ποθητός » γράφει η επιτύμβια στήλη του αρχαίου « Νικοκράτη » ( 4ος αι.μ.Χ. - αρχ. Συλλογή του Μουσείου της Λίμνης ) που είχε στα χέρια του ως Δήμαρχος ο Αγγελής Φλώκος - ενημερώνοντας ( το 1874 ) την τότε Νομαρχία και « Αρχαιολογική Εταιρία » Ευβοίας. Τούτα τα λόγια του αρχαίου επιτυμβιογράφου θα επαναλάβει ερανιστικά στο κτητορικό του ναού επίγραμμα ο τραγικός πλέον πατέρας, μνημονεύοντας τα πρόωρα αδικοχαμένα παιδιά του : «...νέοι ευκλεείς τοις πάσι ποθητοί »!.. ( Αλήθεια, ποιός το πρόσεξε ως τα τώρα;.. Δεν φαίνεται πως στο χάος των χρόνων, ποτέ δεν κόπηκαν οι δεσμοί του χθες με το σήμερα;...Οι δυό λυρικοί επιτυμβιογράφοι - αρχαίος και νέος - εδώ φαίνεται πως συναίνεσαν! )...

« Βρωμοπόδι »

Στα 3 περίπου χλμ. βορ. ανατολικά της Λίμνης και πάνω απ΄τους Κανάλιους Βράχους ( τις « Ελύμνιαις Πέτραις » του Σοφοκλή ) συναντάμε το τοπωνύμιο « Βρω(ο)μοπόδι » - που χαρακτηρίζει το οροπέδιο του βόρειου Βράχου με το εξωκλήσι του Αη-Θανάση ( του αποκαλούμενου κι΄αυτού λαϊκότροπα « Βρωμοπόδης » ) - όπως χαρακτηρίζει και την ανατολικότερη αντίπερα όχθη της ρεματιάς, όπου το εκκλησίδιο του Αη-Γιώργη. Το τοπωνύμιο « Βρωμοπόδι » και για το εξωκλήσι αυτό, αναφέρει στην χειρόγραφη Διαθήκη του ο Αγγελής Φλώκος, συνταχθείσα το 1895. ( Σημ. Ο ίδιος θα συγχωρεθεί το 1900 ). Για το « αινιγματικό » της ονομασίας ( και προσωνυμίας ανάρμοστης των Αγίων - ιδιαίτερα τ΄Αη-Θανάση )...έχω αναφερθεί σε εκτενέστερο παλαιότερο δημοσίευμά μου ( fb. elymnios. Λίμνη - Βρο(ω)μοπόδι : Χρονομηχανή του παρελθόντος - 1 Οκτ. 2024 ), όπου ο ενδιαφερόμενος αναγνώστης μπορεί να ενημερωθεί πληρέστερα.

Συμπιληματικά τινα...

Εδώ, θα περιορισθώ στην 1ον ) - λαϊκότερη εκδοχή της παραφθοράς του « Οροπέδιος - Οροπόδης κ.λ.π. σε Βρομοπόδης » ( που πιθανολογεί κι΄ο ιστορικός Μπελλάρας )... 2ον ) - στην μεσαιωνική - μεταμεσαιωνική εκδοχή που φέρνει σε σχέση την Αγιονορίτικη Μονή Βατο-παι(ε)δίου με τον διακονούντα και διατρίβοντα για κάποιο διάστημα στον τόπο του Βρω(ο)μο-παι(ε)δίου της Λίμνης, Όσιο Νεόφυτο τον « Προσμονάριο »...και 3ον ) στην πιο παλιά - στην πιο βαθιά αρχαιότητα - όπου ο « Βρόμος » ( Βροντερός ) θεός Διόνυσος λατρεύονταν ξέχωρα στην « πολυστάφυλο » βορ.Εύβοια ( και την Εύβοια ως πόλη - και το « αμπελόεν πεδίον » του Θέογνη - και την Ιστιαία και την Κήρινθο... την Νύσα και το Νύσιον Μηρον-όρος, τις Αιγές και αλλού )... Μα κι΄οι πανάρχαιοι Έλλοπες και Ελλοί - πρωτοκάτοικοι της βορ. Ευβοίας ( καλούμενης και Ελλοπίας ) - χαρακτηρίζονται απ΄τον Όμηρο ως « άνδρες χαμαιευνοί και ανυπτόποδες »... ξαπλώναν κάτω στο χώμα σαν Γιόγκι να πάρουν τον μαγνήτη της γης, ξυπόλυτοι και με άπλυτα πόδια ( « βρω(ο)μοποδαράδες! » )... Τώρα... εάν στον Αποκορονιώτικο Μούνδρο της Κρήτης, η θεία του Πρεβελάκη ονομάτιζε τον Αη-Θανάση ως « Βρομοπόδη! »...αυτό το « μυστήριο » δεν το έλυσε ούτε ο ίδιος ο Πρεβελάκης!.. Στ΄αλήθεια. είναι πάμπολλες οι φορές που ένα τοπωνύμιο καθομολογεί ως επιτύμβια στήλη, την άγνωστη προϊστορία του τόπου. Κι΄εδώ οι « επιτύμβιες στήλες » είναι πολλές!..

Η πρόσβαση...

Αη-Γιώργης : Αναφέρθηκα εξ΄αρχής για τα τέσσερα κάπου χιλιόμετρα δρόμο. Τα παλιότερα Οθωνικά χρόνια της απελευθέρωσης, η πρόσβαση γινόταν οδοιπορικώς από δύσβατο μονοπάτι της δυτικής όχθης του Βασιλικορέματος και των κρημνωδών Κανάλιων Βράχων ( « Κακιά Σκάλα » ), αλλά η μετέπειτα μεταλλευτικές δραστηριότητες της Εταιρείας Λένου-Βλαχούτσικου-Καλιντέρη, χαράζοντας νέα ανατολικότερη γραμμή δραστηριοτήτων και μεταφορικών τους διευκολύνσεων, ήταν αυτή που συνετέλεσε ώστε να δημιουργηθεί άνετος δρόμος πρόσβασης και στο ξωκλήσι του Αη-Γιώργη. Συνήθης ωστόσο - και ειδυλλιακή διαδρομή - ήταν για χρόνια η πρόσβαση μέσω του χείμαρρου « Καναλίων » - πρώτα προς το Οροπέδιο « Βρο(ω)μοπόδι » ( του Αη-Θανάση ) - και σε συνέχεια στον Αη-Γιώργη. Η αμαξιτή πρόσβαση των σημερινών καιρών γίνεται από διασταύρωση της δημοσίας περιφερειακής οδού της Λίμνης ( άνωθεν της « Ραχίτσας » ) και ομοίως από συνεχόμενο αμαξιτό δρόμο άνωθεν του ποδοσφαιρικού Γηπέδου του « Ολυμπιακού Λίμνης » προς το εκκλησίδιο και την αγωνιστική πίστα μοτοσικλέτας « Α.Λ.Α.Μ. ».

«... να μου κρατάτε το ίσο! »...

Αη-Γιώργης : Με δυό απανωτές συνέχειες τελειώσαμε. Η πρώτη με τον παραθαλάσσιο Αη-Γιώργη του « Γαλατάκη » και της « Μαράντζας ». Η δεύτερη με τον « Φλωκέϊκο » στο « Βρομοπόδι ». Κι΄υπάρχουν ( τα ΄παμε πιο νωρίς ) αμέτρητοι Αη-Γιώργηδες σ΄όλη την χώρα... Άλλοι Μητροπολιτικοί, άλλοι ενοριακοί, άλλοι παρεκκλήσια, άλλοι εξωκλήσια...Υπάρχουν κι΄άλλοι ακόμα... της ερημιάς και της λήθης ερείπια!.. Οι πρώτοι λειτουργικοί... κι΄οι άλλοι στη μυσταγωγική σιωπή αλειτούργητοι!.. Τους πρώτους λειτουργικούς... τους υμνολόγησε φιλολογικά ο Παπαδιαμάντης... Τους δεύτερους αλειτούργητους, τους έψαλλε λυρικά η φλογέρα του Κωστή Παλαμά!..

« Στην εκκλησιά μου λειτουργός / τα μάτια πριν τα κλείσω / τ΄ορκίζομαι αλειτούργητοί μου Άγιοι / να ψάλλω τα τροπάρια σας / να μου κρατάτε το ίσο! ».

23 Απριλίου. Γεωργίου του Τροπαιοφόρου. Στους εορτάζοντες ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ!..

Δ.Α. - « Ελύμνιος »

Βοηθήματα : « Το Ελύμνιον » Ν.Μπελλάρα - « Εκκλησίες & εξωκλήσια της Λίμνης...» Δ.Αποστόλου-Γ.Φαφούτη - « Ελληνική Μυθολογία » Π. Ντεσάρμ - Αρχείο Λαογραφικού Μουσείου Λίμνης - Αρχείο ( και δημοσιεύσεις ) Δ.Α. « Ελύμνιου » - Αφηγήσεις Αικατερίνης Φλώκου ( Δωρήτριας του Μουσείου Λίμνης ) - « Αϊ μου Γιώργη » Αλ. Παπαδιαμάντη - « Ποιήματα » Κ. Παλαμά - Διαδίκτυο κ.α.

Στην φωτό : Ο Άγιος Γεώργιος ο Τροπαιοφόρος. Τέλη 19ου αι. Μνήμη Ανδρέα & Σμαρώς Γεωργίου.